G-8’den Arap Baharı’na Destek

Aslıhan P. TURAN
20 Eylül 2011
A- A A+

Fransa’nın girişimiyle ilk petrol krizini takiben 1975 yılında en gelişmiş yedi sanayi ülkesini bir araya getiren G-7 grubu oluşturulmuş, 1998’de Rusya’nın katılımıyla grup G-8 adını almıştır. G-8 zorlayıcı kararlar alan bir uluslararası kurum değilse de, küresel ekonomik şartlar üzerine olduğu gibi, siyasi ve güvenlik koşulları hakkında da tartışmaların yapıldığı ve alınabilecek önlemlerin dile getirildiği, devlet başkanlarının katılımıyla toplanan bir forumdur. (1)

En gelişmiş sekiz sanayi ülkesini bir araya getiren G-8 (2) zirve toplantılarında,  dünya ekonomisi ve mali sorunlar üzerine plan ve programlar yapılarak, bir tür ekonomik strateji belirlenmektedir. (3) 26-27 Mayıs 2011’de Deauville’de düzenlenen G-8 zirvesinde Arap Baharı üzerine bildiri yayınlanmış ve dönüşümün desteklenmesi için bölge devletlerine destek verilmesi amacıyla Deauville Ortaklığı’nın oluşturulmasına karar verilmiştir. Öncelikle Deauville Ortaklığı’nın esasları üzerinde durulacak, bu kapsamda uluslararası mali kurumların Ortaklık çerçevesindeki katkılarına değinilecektir.


Deauville Ortaklığı

G-8 ülkeleri Deauville Zirvesi’nin sonuç bildirgesinde, G-8 üyeleri olarak Arap Baharı’nı desteklediklerini belirtmişlerdir. Halkların kararlılıkları, demokrasi istekleri ve ekonomik modernleşme için gösterdikleri çaba olumlu karşılanmış, bölge halklarıyla aynı amaçların paylaşıldığını göstermek amacıyla, Mısır ve Tunus Başbakanları ile Arap Birliği’nin Genel Sekreteri’nin de katılımıyla Deauville Ortaklığı oluşturulmuştur. Ortaklığın bölgedeki tüm devletlere genişletilmesi hedefi de açıkça dile getirilmiş, uzun dönemde özgür, demokratik yönetimlere geçişe tüm devletlerin destek vermesi isteği dile getirilmiştir. Deauville ortaklığı iki sütundan meydana gelmektedir. Ilk sütun, demokrasiye geçişin desteklendiği, yönetişim reformlarının hızlandırıldığı, yozlaşmayla mücadelede kurumların güçlendirildiği, şeffaflığın sağlandığı, güvenilir hükümetlerin kurulduğu siyasi süreçtir. Ikinci sütun ise sürdürülebilir kalkınmanın ve büyümenin çerçevesinin çizileceği ekonomik süreçtir. Ortaklık aracılığıyla bölge devletlerinin ekonomik ve sosyal reformlarının desteklenmesi ve bu sayede hukuk devleti düzenin kurulup, ekonomik istikrarın sağlanıp güçlü demokrasilere geçişin kolaylaştırılması hedeflenmiştir. Bu girişimde, G-8 ülkelerine finansal kurumlar, BM ajansları, özel sektör ve sivil toplum da destek vereceklerdir. (4)


Deauville ortaklığı kapsamında, Arap Baharı devletlerine yapılan yardımları görüşmek üzere, G-8 ülkeleri ile çok taraflı ve bölgesel fon sağlayıcısı bankalar 10 Eylül’de Fransa’nın Marsilya kentinde toplanmışlardır. Toplantıda G-8 devletleri ve uluslararası kurumlar “Arap Baharı” devletlerine yaptıkları yardımları iki katına çıkarma kararı almışlardır. Uluslararası finansal kurumların yardımlarını ikiye katlayarak 38 milyar dolara çıkarmaları, G-8 ülkelerinin de aynı şekilde desteklerini 40 milyar dolara çıkarmalarıyla toplamda 80 milyar dolarlık bir yardım yapılması hedeflenmektedir. Yapılacak yardımlar şu an için ortaklığa katılmış olan Mısır, Tunus, Fas ve Ürdün ile sınırlıdır. Marsilya Toplantısı’na gözlemci olarak katılan Libya’nın ortaklığa katılması ekonomik ve siyasi dönüşümünü gerçekleştirmesi için gerekli görülmektedir. G-8 ülkeleri Libya’da mali kaynakların şeffaf şekilde kullanılması iradesini desteklediklerini ve Ulusal Geçiş Konseyi’ne ekonomik faaliyetleri yeniden başlatması için uluslararası destek verilmesinin önemine değinerek, ancak bu şekilde petrol ve gaz üretiminin canlandırılabileceği belirtilmiştir. (5) Mayıs 2011’de toplanan G-8 zirvesinde alınan bir kararla, orta ve doğu Avrupa devletlerine mali yardım sağlanması için kurulmuş olan BERD (Avrupa Kalkınma Bankası) Akdeniz ülkelerine mali destekte bulunması için görevlendirilmişti. Arap ülkelerindeki, özellikle özel sektöre yapılacak 2,5 milyar Euro’luk yardımla ortak ülkelerin yeniden kalkındırılması amaçlanmaktadır. Avrupa Yatırım Bankası ise aynı dört devlet için mali desteğini, 2013 yılı sonuna kadar, 7,5 milyar dolara ulaştıracağı yükümlülüğünü almıştır.


Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy’nin önerisi üzerine G-8 üyelerinin oluşturduğu Deauville Ortaklığı, özetle Arap devletlerinin özgür ve demokratik toplumlara dönüşmelerine destek verme yükümlülüğünü aldıkları anlamına gelmektedir. Dönüşümü başlatan ve Ortaklığa katılan ilk devletler Mısır ve Tunus’tur. Kalkınma bankaları 20 milyar dolarlık bir yardımı bu dönüşüme tahsis etmeyi kabul etmişlerdir. G-8 üyeleri de bireysel olarak Mısır’a ve Tunus’a yardımda bulunmayı taahhüt etmişlerdir. Örneğin Fransa’nın sağlayacağı yardım iki kanaldan olacaktır: 2013 yılına kadar, Avrupa Yatırım Bankası dışında, Avrupa kurumları aracılığıyla yapılacak 1 milyar Euroluk yardımın yanında Fransız Kalkınma Ajansı’nın sağlayacağı 1,1 milyar Euroluk destek. Fransa’nın Mısır’a ve Tunus’a doğrudan yapacağı bu yardımlar, ekonominin yeniden canlandırılması, hakkaniyete dayalı bir büyümenin sağlanması ve iş olanaklarına erişimi kolaylaştırmak konularına odaklanmıştır. (6) Toplantıdan hemen önce açıklama yapan Avrupa Ekonomi Komiseri Olli Rehn, G-8’in küresel büyümenin yeniden dengelenmesi ve koordine bir şekilde ortak önlemler alınması konularında karar çıkması gerektiğini bildirmişti. Rehn özellikle zayıf konumda olan devletlerin bütçe konsolidasyonuna devam etmeleri gerektiği çağrısında bulunmuştu.(7)


Uluslararası Kurumların Rolü

Deauville Ortaklığı Maliye Bakanları toplantısında, Avrupa Yatırım Bankası (AYB) Tunus’a, Mısır’a, Fas’a ve Ürdün’e finansal yardımlarını arttırma taahhüdünü onaylamıştır. AYB Başkanı Philippe Maystadt, Deauville Ortaklığı’nın kurulduğu Mayıs 2011’den bugüne kadar kaynakları Akdeniz’de demokrasinin teşvik edilmesi için arttırıldığını açıklamıştır. Ortaklığın Fas’a, Ürdün’e ve bölgesel mali kurumlara genişlemesinin, Körfez ülkeleri ve Türkiye’nin desteğiyle sağlandığının da altını çizmiştir. AYB’nın gerek mali açıdan, gerek bölgedeki ortaklarıyla işbirlikleriyle bu çerçevede aktivitelerine devam edeceği belirtilmiştir. Yardım için ayrılan kaynaklar, dönüşüm sürecindeki devletlerin demokratik gelişmeleri, iş alanlarının yaratılması, altyapı çalışmaları alanlarındaki projeler baz alınarak kullanılacaktır. (8)


Katkıların güçlendirilmesi için Deauville Ortaklığı çerçevesinde bir araya gelen dokuz mali kurum (9), çalışmalarını koordine etmek ve Deauville Ortaklığı Bakanlarına sunulmak üzere katedilen ilerleme ve yaşama geçirilen ortak çalışmalar üzerine yıllık raporlar hazırlamak için bir platform kurmuşlardır. Ortaklığa katılan bölgesel mali kurumlar olan İslam Kalkınma Bankası, Arap Ekonomik ve Sosyal Kalkınma Fonu, OPEC Fonu, Arap Para Fonu ekonomik analizleri ve finansal araçlarıyla uluslararası mali kurumlarla koordineli bir şekilde çalışmaktadır. (10)


G-8 ülkelerinin Mısır ve Tunus’la başlattıkları ortaklık, uzun dönemde Orta Doğu’da ve Kuzey Afrika’da meydana gelen tarihi değişimleri desteklemek için oluşturulmuştur. Demokratik geçişi destekleyen siyasi sütun ve kalkınma stratejilerini destekleyen ekonomik sütun ortaklığın temel taşlarını meydana getirmektedir. 10 Eylül 2011’de toplanan Deauville Ortaklığı Maliye Bakanları Toplantısı’nda ekonomik ayak yürürlüğe girmiş ve girişim yeni ortaklara genişletilmiştir. Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan, Türkiye ve UAE de, ortak ülkeler olan Mısır, Tunus, Ürdün ve Fas’a ekonomik ve siyasi dönüşümlerinde destek olmak üzere girişime katılmışlardır. Ülkelerin yanında uluslararası ve bölgesel finansal kurumlar da aktif bir şekilde Ortaklığa destek olmaktadır. (11)


Kaynakça:

(1) G-8 resmi internet sitesi: http://www.g20-g8.com/g8-g20/g8/english/what-is-the-g8-/what-is-the-g8-/what-is-the-g8.847.html

(2) ABD, Japonya, Kanada, Almanya, Fransa, İtalya, Birleşik Krallık ve Rusya

(3) Faruk Sönmezoğlu (der.), Uluslararası İlişkiler Sözlüğü, Der Yayınları, Istanbul, 2000

(4) Declaration of the G-8 on the Arab Spring, G-8 Summit of Deauville, May 26-27 2011

(5) Deauville Partnership Finance Ministers’ Meeting Communiqué – Marseille, September 10, 2011

(6) Sommet du G-8 “Partenariat de Deauville” Tunisie-Egypte, Communiqué de la Présidence du G-8 / Deauville, 27 Mai 2011

(7) Le G-7 réuni à Marseille au chevet de la croissance, 09.09.2011, Le Monde, http://www.lemonde.fr/economie/article/2011/09/09/le-g7-reuni-a-marseille-au-chevet-de-la-croissance_1569697_3234.html

(8) Marseille G-8 meeting: the EIB strengthens its support for the transition to democracy in the Mediterranean, 10 Eylül 2011, Avrupa Yatırım Bankası resmi internet sitesi: http://www.eib.org/about/press/2011/2011-129-marseille-g-8-meeting-the-eib-strengthens-its-support-for-the-transition-to-democracy-in-the-mediterranean.htm

(9) Afrika Kalkınma Bankası, Arap Ekonomik ve Sosyal Kalkınma Fonu, Arap Para Fonu, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, Avrupa Yatırım Bankası, İslam Kalkınma Bankası Grubu, IMF, OPEC Fonu, Dünya Bankası

(10) Marseille G-8 meeting: the EIB strengthens its support for the transition to democracy in the Mediterranean, 10 Eylül 2011, Avrupa Yatırım Bankası resmi internet sitesi: http://www.eib.org/about/press/2011/2011-129-marseille-g-8-meeting-the-eib-strengthens-its-support-for-the-transition-to-democracy-in-the-mediterranean.htm

(11) Deauville Partnership Finance Ministers’ Meeting Communiqué – Marseille, September 10, 2011

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Back to Top