Güney Kore’nin İlk Kadın Cumhurbaşkanı: Park Geun-hye

A- A A+

19 Aralık 2012’de gerçekleşen cumhurbaşkanlığı seçimi sonucunda Güney Kore’nin yeni lideri, 1960’larda darbeyle iktidara gelen ve ekonomik mucizenin mimarlarından kabul edilen Park Chung-hee'nin kızı Park Geun-hye olmuştur. Park, Güney Kore’nin erkek egemen siyasal yaşamında ilk kadın cumhurbaşkanı olarak şimdiden tarih sayfalarındaki yerini almıştır.

Kuzey Kore’nin izlediği politikalar ile ülkelerin toprak sorunu ve deniz sınırı anlaşmazlıkları nedeniyle hassas dengelerin gözetilmek zorunda olduğu Kuzeydoğu Asya’nın temel aktörlerinden Güney Kore, son yıllarda sinema, dizi ve müzik sektörlerinde tüm dünyayı etkisi altına alan bir akım yaratması sebebiyle dikkat çekmektedir. Bu çalışmada son cumhurbaşkanlığı seçimi üzerinden hem Güney Kore’nin siyasal sistemine göz atılacak hem de Park Geun-hye dönemindeki muhtemel politikalara değinilecektir.

Güney Kore Siyasal Sistemi


Cumhuriyet rejimi ile yönetilen Güney Kore’de yarı başkanlık sistemi uygulanmaktadır. Son geniş kapsamlı anayasa değişikliğinin yapıldığı 1988’den bu yana altıncı cumhuriyet dönemi hüküm sürmektedir. Güney Kore tarihinde 1960'lardan başlayan ve 1980'lere kadar uzanan askeri diktatörlükler ve darbeler yaşamış olsa da, bugün ülke başarılı bir liberal demokrasiye sahiptir. Cumhurbaşkanı beş yıllık bir dönem için halk tarafından seçilmektedir.  1948’den beri Meclis sandalye sayısı 300 olup meclis üyeleri 4 yıl için seçilmektedir. Milletvekillerinden 56’sı nispi temsil sistemiyle belirlenmektedir.

Günümüzde Güney Kore siyasi yaşamında aktif olarak yer alan genel olarak muhafazakâr, liberal ve sosyal kalkınmacılar olarak sınıflandırılabilecek yedi parti bulunmaktadır. Bu partilerden en etkin olanları iktidardaki muhafazakâr eğilimli Saenuri/Yeni Sınır Partisi (eski Büyük Ulusal Parti) ile liberal eğilimli Birleşik Demokratik Parti (Democratic  United Party)’dir.

Büyük Ulusal Parti, 1997’de Yeni Kore Partisi ile Demokratik Parti’nin birleşmesiyle kurulmuştur. 2007 yılında yapılan seçimlerde iktidar partisi konumuna yükselmiş ve aday gösterdiği eski Seul valisi Li Myung-Bak devlet başkanlığı koltuğuna oturmuştur. Büyük Ulusal Parti, Nisan 2008'deki genel seçimlerde meclis sandalyelerinden 153'üne sahip olarak hem parlamentonun yönetimini hem de yerel yönetimlerin büyük bir çoğunluğunu ele geçirmiştir. Şubat 2012’de partinin adı Saenuri (Yeni Sınır) olarak değiştirilmiştir. Muhafazakâr eğilimli parti, mali sorumluluk, piyasa ekonomisi ve Kuzey Kore ile mesafeli ilişkiler temelli bir politika izlemektedir.

Ana muhalefet partisi olan Birleşik Demokratik Parti’nin kökenleri ise 1995 yılında Kim Dae Jung tarafından kurulan Yeni Politikalar İçin Ulusal Kongre Partisi’ne kadar uzanmaktadır. Daha sonra farklı isimler altında yapılanan parti Aralık 2011’de Birleşik Demokratik Parti ismini almıştır. Liberal eğilimli parti insan haklarına vurgu yapmakta, Kuzey Kore ile iyi ilişkiler geliştirilmesini savunmakta ve istikrarlı ekonomik büyümeyi hedeflemektedir.

Yeni Cumhurbaşkanı Park Geun-hye

Öncelikle belirtilmesi gereken ilk kez bir kadının devlet başkanı olarak seçilmiş oluşunun, Güney Kore açısından sanayileşmiş ülkeler arasında en yüksek cinsiyet eşitsizliği oranına sahip olması sebebiyle ayrı bir anlam taşıdığıdır. 2 Şubat 1952'de doğan Park, 1963 ve 1979 yılları arasında Güney Kore'de darbeyle iktidara gelen Park Chung-hee'nin ilk çocuğudur. 1974'te Sogang Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü'nden mezun olan Park, aynı yıl babasını öldürmeyi planlayan bir Kuzey Koreli’nin suikastı sonucu annesini kaybetmiştir. Annesinin ölümünün ardından onun görevlerini yerine getirmeye başlayan Park, devlet başkanlığı sarayı olan Mavi Saray'da yabancı devlet adamlarının eşlerini ağırlamıştır. Diğer bir deyişle Park küçük yaştan beri politikayla iç içedir.


İlk kez 1998 yılında milletvekili seçilen Park, 2004-2006 ve 2011-2012 yılları arasında Büyük Ulusal Parti’sinin (bugünkü Saenuri) başkanlığını yürütmüştür. 2007 yılında devlet başkanlığı için aday olmak istemiş ancak Saenuri Partisi’nin kendisi yerine aday gösterdiği Li Myung-bak seçimi kazanmıştır. Böylece 10 yıllık bir dönemden sonra ilk kez muhafazakâr bir başkan göreve gelmiştir. Ancak zaman içinde Hyundai Mühendislik ve İnşaat eski CEO’su olan Li, ailesinin adının rüşvet skandalına karışmasının ardından önemli oranda popülarite kaybına uğramıştır. Ayrıca seçmenlerin bir kısmı Li’nin katı görüşlerinin ve sert tavrının Kuzey Kore'yi, nükleer ve füze denemeleri yapmaya teşvik ettiği görüşündedir.(1)

19 Aralık 2012 seçimleri için partisi tarafından aday gösterilen Park Geun-Hye’nin en önemli avantajı, babasının 1960’larda iktidara gelmesinin ardından başlattığı ekonomik kalkınma sürecidir. Diktatöryal bir rejim uygulamasına rağmen Park Chung-hee, bugünkü Kore ekonomik mucizesinin yaratıcılarından biri olarak görülmektedir. Eylül ayında yaptığı açıklamada babasının iktidarda olduğu dönemde işlenen insan hakları suçları için özür dileyen Park’ın hiç evlenmeyişi ve çocuk sahibi olmayışı özellikle orta yaşın üzerindeki seçmenler nezdinde onun kendini vatanına adadığı görüşünü pekiştirmiştir.(2)

Gerek geçmişi gerek güçlü kişiliği gerekse erkek egemen siyaset sahnesindeki duruşu sebebiyle Park Geun-hye seçmenler nezdinde karizmatik bir lider olarak algılanmaktadır.  “The Park Geun-hye Phenomenon” kitabının yazarı Ahn Byong-jin yeni lideri, “biraz Bismarck biraz Evita” şeklinde tanımlamaktadır. Byong-jin, Geun-hye’nin vizyonunu “Babası gibi halkının refahını düşünen güçlü bir lider olmak istemektedir. Ama aynı zamanda insanların problemlerini çözmeye çalışan ılımlı bir kadın olmaya da çalışmaktadır.” ifadeleriyle anlatmaktadır.(3)

Park Geun-hye seçim kampanyasında ekonominin iyileştirilmesi, yolsuzlukların engellenmesi, KOBİ’lerin desteklenmesi, yeni iş imkânları yaratılarak orta sınıfın desteklenmesi, okul harçlarının azaltılması, çocuk bakım yardımları ve diğer sosyal güvence uygulamalarının yaygınlaştırılması üzerinde durmuştur.(4) Zira bugün gelir dağılımının adaletsiz oluşu ve istihdam sıkıntısı Güney Kore’nin temel sorunlarındadır. Tufts Üniversitesi’nden Yrd. Doç. Dr. Li Sung-Yoon, Kore ekonomisinin durumunun kötü olmadığını ancak, gelir dağılımının eşitsiz olduğunu, zengin ve yoksul kesim arasında uçurum bulunduğunu ve gençlerin iş bulmakta çok zorlandıklarını ifade etmektedir.(5) Öte yandan babası katı bir anti-komünist olmasına rağmen Park Geun-hye Kuzey Kore ile ilişkilerin geliştirilmesi gerektiğini her fırsatta dile getirmekte ve Li Myung-bak’ın katı politikasını eleştirmektedir. Park 2002 yılında Pyongyang’a yaptığı gezi sırasında Kuzey Kore lideri Kim Jong-il ile de bizzat görüşmüştür.

19 Aralık’taki seçimler sonucunda Birleşik Demokratik Parti’nin adayı insan hakları savunucusu liberal bir avukat olan Moon Jae-in ile devlet başkanlığı için yarışan Park Geun-hye oyların % 51,6’sını alarak cumhurbaşkanı seçilmiş, Moon ise % 48’de kalmıştır.  Park, Güney Kore’nin on birinci cumhurbaşkanı olarak 25 Şubat’ta görevine başlayacaktır.

Yeni Dönemde Muhtemel Dış Politika

Dış ilişkiler konusunda öncelikle yeni cumhurbaşkanının iki büyük güç olan ABD ve Çin ile iyi ilişkileri devam ettireceği ve bu iki ülkeyle olan ilişkilerde denge gözeteceğini söylemek mümkündür. Zira ABD ve Çin ile uyumlu ilişkiler gerek Kore yarımadasında gerekse Kuzeydoğu Asya bölgesindeki barış için vazgeçilmez niteliktedir. Yakın müttefik olan ABD ile iyi ilişkiler uzun yıllardır Güney Kore’nin güvenliğinin ayrılmaz parçası olarak görülmektedir. Ayrıca Mart 2012’de yürürlüğe giren Serbest Ticaret Bölgesi anlaşması Güney Kore-ABD ekonomik ilişkilerini güçlendirmiştir.

Çin ise bugün Güney Kore’nin bir numaralı ticaret ortağı durumundadır. 1992’de 5 milyar dolar olan ticaret hacmi 2012’de 220 milyar doları aşmıştır.(6) Ayrıca serbest ticaret anlaşması için de görüşmeler yürütülmektedir. Stratejik ortak kabul edilen Çin ile ekonomik ilişkiler dışında eğitim, kültür ve turizm alanında da ayrıcalıklı ilişkiler vardır. Ancak konu Kuzey Kore’ye geldiğinde iki ülke arasında aynı mutabakatı görmek mümkün değildir. Zira Çin, Kuzey Kore’nin en önemli müttefiki, ekonomik anlamda yardımcısı ve diplomatik destekçisidir. Kore Yarımadası’nda barışın ve istikrarın korunması hususunda Güney Kore ile Çin’in çıkarları örtüşmekle birlikte Çin’in Kuzey Kore’ye yönelik mevcut politikasından sapması şu an için mümkün görünmemektedir.

Kuzey Kore’ye mesafeli politikalar izleyen Li Myung-bak, 2010 Mart ayında Güney Kore'ye ait bir savaş gemisinin batırılmasından sonra politikasını sertleştirmiştir. Kasım 2010’da Kuzey Kore’nin Kuzey Sınır Hattı’nda bulunan Yeonpyeong Adası’nı bombalaması ve sivillerin ölümüne yol açması sonucu ilişkiler bir süre tamamen kesilmiştir. Muhafazakâr görüşün temsilcisi olmakla birlikte Park, Kuzey Kore ile ilişkilerin geliştirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Park,  “Foreign Affairs”e yazdığı makalede Kuzey Kore ile güven temelli bir politika izlemek amacında olduğunu, bununla birlikte güvenin tek taraflı olamayacağını vurgulamaktadır. İkili ilişkilerde yeni bir politikaya ihtiyaç olduğuna değinen Park, bunun uluslararası kamuoyunun da destek vereceği bir yakınlaşma (alignment policy) olması gerektiğini belirtmektedir.(7) “Bu politika Güney’in güvenliğini Kuzey ile olan işbirliğine bağlayacak, toplumlararası diyaloğu teşvik edecek ve uluslararası çabayla desteklenecek nitelikte olmalıdır” diyen Park, şu örneği vermektedir: Kuzey Kore Güney’e karşı yeni bir askeri saldırıda bulunduğunda Güney’den anından cevap almalıdır ki bu tür bir saldırının maliyetini önceden hesaplayabilsin.(8) Tam aksine eğer uzlaşma yolunda adım atarsa Güney de bu yönde çaba harcayacaktır. Öte yandan Park, Kuzey ve Güney’i birbirine bağlayan Trans-Kore demiryolunun yeniden kullanıma açılmasının hatta bunun bir Avrasya demiryolu projesinin parçası olmasının hem ülkelerin ekonomik gelişimine hem de bölgenin barışına katkı sağlayacağını vurgulamaktadır. Ayrıca tüm geçmiş askeri provokasyonlar için Kim Jong-un’dan resmi bir özür beklediğini dile getirmekle birlikte Park, Kuzey’e yönelik insani yardımların devam etmesini amaçladıklarını belirtmiştir.(9) Ancak bilindiği üzere insani yardım önerileri çoğunlukla Kuzey tarafından reddedilmektedir.

Japonya ile ilişkilere gelindiğinde, bilindiği üzere iki ülke arasında Dokdo/Takeşima adası anlaşmazlığı, 2. Dünya Savaşı sırasında Japon askerler için cinsel kölelik yaptırılan Koreli kadınlar için Japonya’nın resmi özür dilemeyi reddetmesi ve Japonya’nın geçmiş askeri politikasının bir sembolü olarak görülen Yasukuni Tapınağı gibi sorunlar mevcuttur. Bununla birlikte Güney Kore’nin 2011 yılı toplam ihracatı 552,8 milyar dolar olup bunun %7,1’i Japonya ile gerçekleştirilmektedir (Çin ve ABD’den sonra üçüncü sırada). Toplam 521,6 milyar dolar olan ithalatta Japonya’nın oranı %13’tür (Çin’den sonra ikinci sırada).(10) Dolayısıyla ekonomik anlamda birbirlerine bağımlı olan iki ülkenin ilişkilerini iyi tutması şüphesiz her iki tarafın da yararına olacaktır. Öte yandan Kuzey Kore’nin bölgede yol açtığı güvenlik sorunu iki ülkeyi bu tehdide karşı ortak hareket etmeye itmektedir.

Nitekim Japonya'nın yeni seçilen Başbakanı Şinzo Abe, iki ülke ilişkilerini düzeltmek adına Güney Kore cumhurbaşkanlığına seçilen Park Geun-hye'ye özel bir temsilcisi göndermiştir. Bilindiği üzere iki ülke arasındaki ilişkiler Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Myung-bak'ın Japonya'nın Takeşima olarak adlandırdığı Dokdo adalarına yaptığı ziyaret ve Şinzo Abe’nin ise Yasukuni Tapınağı ziyareti ve “comfort women” hakkındaki açıklamaları sonucu gerilmişti. Japonya’nın özel temsilci gönderme adımı, iki ülkede de yönetimlerin değişmesinin ilişkileri geliştirmek adına fırsat olarak görüldüğünün kanıtıdır. Park Geun-hye ise iki ülkede de yeni hükümetlerin iş başına geldiği bir dönemde, adalar sorunu konusunda yeni bir süreç başlatmanın önemli olduğunu söyleyerek Japonya’nın adımına olumlu yaklaştığının sinyallerini vermiştir.(11)

Sonuç

Güney Kore’nin ilk kadın cumhurbaşkanı Park Geun-hye gerek ülke tarihindeki önemli bir ismin kızı olması gerekse halkın kendisinden beklentilerinin yüksek olması sebebiyle ciddi bir sorumluluk yüklenmiştir. Halkın temel beklentileri sosyal refahın artırılması ve sosyal güvenlik alanındaki iyileşmelerin gerçekleştirilmesidir. Dış politikada ise Güney Kore halkı Kuzey ile sürtüşmelerden kaçınılması taraftarıdır. Ayrıca Park bölge ülkelerindeki iktidar ve lider değişikliklerinden yararlanarak ilişkileri iyileştirmek ve geliştirmek amacındadır. Ancak dış politika süreci tek taraflı işlemediğinden diğer devletlerin yaklaşımı ilişkilerde belirleyici olacaktır. Özellikle Kuzey Kore’nin yeni lideri Kim Cong-ın’ın yaklaşımı Park’ın politikalarını büyük ölçüde etkileyecektir.

 



Dipnotlar:

1) Foster Klug, “Park Geun-hye: South Korea’s first female president must try to ‘heal the past”, December 19, 2012, bkz. http://www.thestar.com/news/world/article/1304401--park-geun-hye-south-korea-s-first-female-president-must-try-to-heal-the-past (erişim 10 Ocak 2013)
2) Martin Fackler, “In a rowdy democracy, a dictator’s daughter with an unsoiled aura”, The New York Times, April 20, 2012, bkz. http://www.nytimes.com/2012/04/21/world/asia/park-geun-hye-an-unsoiled-leader-in-south-koreas-rowdy-democracy.html?pagewanted=all&_r=0 (erişim 10 Ocak 2013)
3) A.g.e.
4) Sung-Yoon Li, “South Korea’s New President Must Challenge the North”, The New York Times, December 19, 2012, bkz. http://www.nytimes.com/2012/12/20/opinion/south-koreas-new-president-must-challenge-the-north-on-human-rights.html (erişim 10 Ocak 2013)
5) Foster Klug, “Park Geun-hye: South Korea’s first female president must try to ‘heal the past”, December 19, 2012, bkz. http://www.thestar.com/news/world/article/1304401--park-geun-hye-south-korea-s-first-female-president-must-try-to-heal-the-past (erişim 10 Ocak 2013)
6) “China's Xi expected to deepen practical ties with S. Korea”, Yonhap News Agency, November 15, 2012, bkz.
http://english.yonhapnews.co.kr/national/2012/11/15/17/0301000000AEN20121115010900315F.HTML (erişim 11 Ocak 2013)
7) Park Geun-hye, “A new kind of Korea”, Foreign Affairs, September/October 2011
8) A.g.e.
9) Doug Bandow, “South Korea’s New Direction”, The American Spectator, December 20, 2012, bkz.  http://spectator.org/archives/2012/12/20/south-koreas-new-direction/print (erişim 11 Ocak 2013)
10) The World Factbook, CIA, bkz. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ks.html (erişim 12 Ocak 2013)
11) “Japonya Güney Kore ile ilişkileri onarma çabasında”, BBC, 4 Ocak 2013, bkz. http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2013/01/130103_japan_korea.shtml (erişim 12 Ocak 2013)

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Back to Top