İran Cumhurbaşkanlığı Seçimleri 3

A- A A+

İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı seçimleri Haziran ayının on ikisinde yapılacak. Resmi makamların verdiği bilgilere göre şu ana kadar 475 kişi (42 si kadın)  adaylık için resmen başvuru yapmıştır. Resmi başvuru süresi 09.05.09 cumartesi günü  sona erdi.  İran Anayasası’na göre başvuran aday adayların adaylığa uygunluğunu Anayasayı Koruma Şurası (şura ye Nigehban) seçmektedir. Mayıs ayının 14 ünde Perşembe günü, A.K.Ş. adayların listesini kamuoyuna açıklayacaktır. Yayınlanan listeye itirazları değerlendikten sonra kesinleşen liste yirmi bir mayısta açıklanacaktır.  İçişleri Bakanlığı seçim adaylık bürosuna başvuranlar arasında çok güçlü ve ünlü simalar bulunmaktadır.

 


Muhafazakâr (usul ger ayan) kanatta adaylar arasında  görevde bulunan Cumhurbaşkanı Mahmut Ahmedinejad en güçlü rakibi devrim muhafızları eski komutanlarından Uzmanlar Meclisi’nin(Meclisi Hubregan) Genel Sekreteri Muhsin Rizai’nin olduğu biliniyor. Reformist (ıslah talep) adaylar arasında iki isim öne çıkıyor. Eski Başbakanlardan M.H. Musevi ve Parlamento Eski Başkanı Mehdi Kerrubi. Seçim Komisyonuna başvuranlar arasında pek çok eski siyasetçinin yanı sıra adı duyulmamış kişilerde rastlamak mümkün, hatta başvuranlar arasında parlamento üyelerinden iki bayan milletvekili ve eski bayan milletvekilleri de mevcuttur.


 

Büyük ihtimalle Anayasayı Koruma Şurası başvuru yapanlar arasında eleme yaptıktan sonra adaylık kriterlerine uygun şartlara haiz  6-7 kişilik bir adaylar listesi yayınlayacaktır. On iki Haziran’da 42.600.000 (1) İranlı seçmen bu adaylar arasından ülkelerin onuncu Cumhurbaşkanını belirlemek üzere sandık başına gidecekler. Bundan önce seçimleri kazanan altı siyasetçi bu görevi üslenmişlerdi.(2) Dünyanın genelinde olduğu gibi İran’da da seçimler çok heyecanlı, hata sert bir ortamda geçtiğini söylenebilir. Önümüzdeki Cumhurbaşkanlığı seçimleri bu açıdan belirgin çizgiler ve katı saflaşmış bir siyasi ortamda cereyan edeceği şimdiden belli olmuştur. Aday adayları arasındaki siyasal çekişmeler, meydanlarda ve basındaki söz duelosu büyük bir heyecanla sürmektedir. Daha önceden benzerine az rastlanan bazı anayasal kurumlar da seçimlere farklı münasebet ve tutumlarından dolayı dâhil edilmişlerdir. Aday adayları kendileri açısından haksız rekabet ortamını pekiştirdiğinden dolayı basın toplantılarında bu konuları gündeme getiriyorlar. Bu hararetli tartışmaların en sonuncusu reformist aday adayı Mehdi Kerrubi ile Genelkurmay Başkanı General Hasan Firuzabadi arasında yaşanmaktadır. M. Kerrubi, Genelkurmay Başkanı’nı seçimlere müdahile etmek ve ordu mensuplarını adayların birinin lehine yönlendirmekle suçlamaktadır.(3)


 

En önemli çekişmelerden biride, muhafazakâr adaylar arsasında yaşanmaktadır. Bu cephenin en güçlü iki adayından biri olan Muhsin Rizai, seçim konuşmalarında şimdiki Cumhurbaşkanı M. Ahmedinejad’ı sert bir dille eleştirirken, ülkenin bugünkü yönetimce maceracı bir siyaset izlenerek felaketin eşiğine sürüklendiğini ve seçildiği takdirde ülke siyasetinde köklü değişiklikler yapacağını ifade etmektedir.(4) Eleştirilerinin dozunu attıran reformist aday adayı M. Kerrubi seçim çalışmalar için gittiği İran’ın batısındaki Kirman Şah kentinde Üniversitede gençlere hitaben yaptığı konuşmasında Anayasayı Koruma Şurası’nın seçim sürecine müdahalesini kınayarak, bu tür müdahalelerin rejimin bütünlüğünü tehdit edeceğini ifade etti.(5)

 


Bundan önceki yazılarımda bazı aday adaylarını tanımaya çalışmıştık. Şimdi önde gelen diğer aday adaylarına bir göz atalım. Reformist aday adaylarından önde gelen ismi Ayetullah Mehdi Kerrubi, diğer reformist aday adayı M. H. Müsaviyle birlikte seçimlerin en şanslı adaylarından biri olarak öne çıkmaktadırlar. Ilımlı din adamı ve Şeyhe Islahat (reformlar piri) olarak adlandırılan M. Kerrubi 1927 yılında Loristan Eyaleti’nin Eligoderz şehrinde muhafazakâr bir ailede dünyaya gelmiştir. Babası Molla Ahmet Kerrubi bölgenin tanınmış bir din adamıydı. M. Kerrubi doğduğu şehirde ve yakındaki Golpayegan kentinde ilköğretim eğitimini bitirdikten sonra Kum şehrinde büyük din âlimi A. Meşkini, A. M. Lenkerani ve İmam Humeyni gibi âlimlerden ders aldı. Dini eğitiminin yanı sıra Tahran Üniversitesi Felsefe ve İlahiyat Bölümü’nü de bitirdi. İ.İ.C. kurucusu İmam Humeyni’nin önderliğinde başlatılan 1964 (1342 Hurdad) isyanında aktif rol aldı. 1979 İslam Devrimi süresince devrimin lider kadrosunda yer aldı. Devrimden sonra Humeyni Fonu (Bonyade İmam Humeyni) Başkanlığı,  Hac Organizasyonu Başkanlığı, İslami Şehitler Fonu’na (Bonyade Şehide İslami) kurucu başkanlık yaptı. Anayasayı Yazma Komisyonu, Düzenin Maslahatı’nı Teşhis Konseyi (Şura ye Teşhise Maslahatı Nizam) üyeliklerinde bulundu. Parlamenter olarak girdiği İ.Ş.M. ikinci döneminde Meclis Başkan Vekilliği, 3. ve 4. dönem parlamentoda ise, Meclis Başkanlığı makamına seçildi. M. Kerrubi 2005 yılında yapılan 9. dönem Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde bu makam için aday oldu ve seçim sonunda kullanılan 30 milyon oydan 5 milyon oy alarak üçüncü oldu. Seçimlerin de ilk turunda İran’ın 30 eyaletinden (batı ve güney) on birinde  birinci olmasına rağmen ilk iki aday arasına giremediğinden ikinci tura katılamadı.

 

 

M. Kerrubi, İslam Devriminden sonra ülke siyasal hayatının en önemli figürlerinden birisi olarak çok aktif bir politik yaşama imza atmıştır. Reformist Cumhurbaşkanı M. Hatemi’nin yanında yer alarak, İran siyasal ortam ve yapısına göre sivri olarak tanımlanan çıkışları ve bazı anayasal kurumlarla girdiği polemiklerle dikkat çekmektedir. Devrimin ilk yıllarında İslam Cumhuriyeti’nin kurucu partisi, İslami Cumhuriyet Partisi’nin (Hizbe Cumhur iye İslami)  Merkez Yönetim Kurulu Üyeliğini yapan M.Kerrubi, Mücadeleci Din Adamları Birliği’nin (Mecme Ruhaniyone Mobarez) Kurucu Başkanlığın da yapmış ve son olarak  Ortaklık Partisi’ni (Hizbe Müşareket)  kurumuştur. Halen partinin genel başkanlığını  yapmaktadır. M. Kerrubi’yi desteleyen pek çok günlük gazete ve haber portalı bulunmaktadır.(6) M. Kerrubi seçim ortamında gittiği şehirlerde katıldığı mitinglerde, verdiği demeçlerinde, basın toplantılarında seçmene ekonomik ve günlük yaşama dair önemli vaatler vermektedir.

 


Seçildiği takdirde ülkedeki insan hakları standartlarını yükselteceğini, kişi hak ve özgürlükleri ön plana çıkaracaklarını, bireysel özgürlüklerin önünde büyük bir engel gibi görünen Toplum Polisi’ni kapatacaklarını ifade etmektedir. Ekonomik sahada ise, iktidara geldiğinde önemli reformlar yapacağını ve ülkenin en büyük kamu iktisadi teşekkülü olan İran Petrol ve Gaz Şirketi’nin hisselerini eşit paylar olarak 18 yaşını doldurmuş İran vatandaşlarının arsasında paylaştıracaklarını ifade etmektedir.(7) M. Kerrubi’nin kaliteli bir kadro oluşturduğu söylenebilir. Örneğin Tahra’nın başarılı eski belediye başkanı Ğulamhüseyin Kerbasçı’yı baş danışman olarak atamıştır. Bunların yanı sıra Mahemet Ali Necefi (Yüksek öğretim eski Bakanı), Cemile Kediver (milletvekili, ünlü gazeteci yazar), Siyasetçi Ataullah Mahacirani ve pek çok tanınmış devlet adımı M. Kerrubi’nin kurmay kadrosunda yer almışlardır. M. Kerrubi seçildiği takdirde İran’daki kadınların sorunlarına özel ilgi göstereceğini ve kabinesinde en az bir kadın bakanın bulunacağını söylemektedir.


 

İ.İ.C. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde muhafazakâr kanadında iki isim öne çıkmaktadır. Görevde bulunan Cumhurbaşkanı Dr. M. Ahmedinejad ve Devrim Muhafızları eski başkomutanı Dr. Muhsen Rizai. Beş yıldan beri Cumhurbaşkanlığı görevini sürdüren M. Ahmedinejad yaptıkları, mesajları, yaşantısı ve uygulamalarıyla kamuoyunun ve basının ilgi odağı olmuştur. İslam ülkelerinde kahraman gibi görünen ve beğenilen M. Ahmedinejad batı basınının sert eleştirilerine maruz kalmıştır. İran halkı ise, 12 Haziran’da M. Ahmedinejad hakkındaki kararlarını sandık başında kullanacakları oylarla vereceklerdir. Cumhurbaşkanlığı süresince   M. Ahmedinejad düzenlediği basın toplantılarıyla hemen hemen her konuda fikir ve düşüncelerini açıkça beyan etmiştir. Burada kendisiyle ilgili kıssa bilgilerle yetineceğiz.1956 yılında Orta İran’ın Germsar kentine bağlı Aradan köyünde dünyaya geldi. İlk, orta ve lise tahsilini Tahran’da yaptı. 1975 yılında üniversite sınavlarında büyük bir başarı göstererek bir milyon öğrenci arasında 132. olarak Tahran İlim ve Sanayi Üniversitesi (Daneşgahe Elm ve Sanat)  Mühendislik Fakültesi Şehircilik Bölümü’nü kazandı. 1989 yılında Şehircilik dalında doktor ünvanı alıp aynı üniversitede öğretim üyesi olarak görev başladı. Batı Azerbaycan Eyaleti Hoy ve Makü şehirlerinde kaymakamlık görevinde de bulunan M. Ahmedinejad, Erdebil ilinde vali olarak görev yaptıktan sonra Tahran Belediye Başkanlığı (2003-2005) görevinde bulundu. 2005 yılında  9. dönem Cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanarak İ.İ.C. Cumhurbaşkanı oldu.

 

 

Muhafazakâr fikir ve düşünce  yapısına sahip olan M. Ahmedinejad’ın Rehber S. A. Hamenyi ve Kum kentindeki muhafazakâr Ayetullahlarla yakınlığı ona büyük avantajlar sağlamaktadır. Katı İslami değerleri ön planda tutan ve statükocu olarak adlandırabileceğimiz 14 sivil toplum örgütü de yayınladıkları ortak bildiride M. Ahmedinejad’ı desteklediklerini kamuoyuna açıklamışlardır.(8) Ülkenin en etkin gazetelerinden Kayhan gazetesi (ruznameye Kayhan) de açıkça M. Ahmedinejad’ı desteklemektedir.(9) Yine Cumhuriye İslami partisi (Hizbe Cumhuriye İslami) nin yayın organı Cumhuriye İslami gazetesi(10) ve Hizbullah’ın yayın organı Hizbullah gazetesi de(11) M. Ahmedinejad’ı destekliyorlar.  Bunun yanı sıra seçime az bir süre kala Ahmedinejad hükümetinin, çalışanlarların ve emeklilerin  aylıklarını iyileştirmeleri, büyük sanayi tesislerin hisselerinin halka arzı (Sahamı adalet), faizsiz uzun vadeli konut kredileri ve benzeri popülist uygulamalar muhalefet tarafından seçim yatırımı hatta seçim rüşveti olarak nitelendirilmektedir.

 

 

Muhafazakâr cephenin diğer güçlü adayı Muhsin Rızai ise, 1952 yılında ülkenin güneybatı eyaletlerinden Huzista’nın Mescidi Süleyman kentinde dünyaya geldi. İlköğretimden sonra 1961 yılında Petrol Meslek Lisesine girdi. 1976 da siyasi faaliyetlerinden dolayı hapse atıldı. Bir yıl sonra Tahran İlim ve Sanayi (Daneşgahe Elm ve Sanat) Makine Mühendisliği Bölümü’nü kazanarak üniversite eğitimine başladı.  Devrim sırasında İslami Devrim Mücahitleri Örgütü’nü(Sazemane Mücahidine İngilabe İslami)  kurarak bu süreçte  aktif olarak yer aldı. Devrimden sonra İmam Humeyni tarafında Devrim Muhafızları Baş Komutanlığı görevine getirildi ve sekiz yıl İran-Irak savaşı sırasında bu hassas görevi sürdürdü. Komutanlığı sırasında Devrim Muhafızlarını dağınık bir direniş örgütten ulusal ve modern silahlarla donatılmış bir ordu haline getirdi. Yüksek askeri eğitim veren İmam Hüseyin Üniversitesi (Daneşgahe İmam Hüseyin) ve Savaş Üniversitesini (Daneşgahe Ceng) kurdu. Kendi isteğiyle Devrim Muhafızları Komutanlığı’ndan ayrılıp Tahran Üniversitesi’nde İktisat doktorası yaptı. Halen Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi‘nin(Şura ye Teşhise Maslahatı Nizam)  Genel Sekreterlik görevini yapmaktadır. M. Rizai ve M. Ahmedinejad’ın hedef kitlesi aynıdır. Her ikisi de muhafazakâr tabana hitap etmektedirler. Önümüzdeki günlerde ideolojik kutuplaşmanın bu seçim atmosferinde ne gibi ayrışmalara veya birlikteliğe sebep olacağına şahit olacağız. Eğer A.K.Ş.’ sı aday adaylarının inceleme süresinde büyük bir sürpriz yapmayacaksa seçim mücadelesi, üzerende durduğumuz iki muhafazakâr adayla iki reformist adayın arasında cereyan edecektir. Bu tabloda önemli değişikliklere rastlaması pek olası görünmüyor. Ne var ki, eğer Doğu Azerbaycan milletvekillerinden Ahmet Âlemi’nin adaylığı uygun görülürse Azerilerin yaşadığı bölgelerden oy alabilir. Yalnız bu durum da bile seçimi mücadelesi  M. Ahmedinejad, M. H. Musavi. M. Kerrubi ve M. Rızai’nin arasında geçecektir. 12 Haziran’ı bekleyip göreceğiz.

 

 

İ.İ.C. Rehberi S.Ali Hameneyi bugün Kürdistan eyaletinde halka hitaben yaptığı konuşmada Cumhurbaşkanlığı ile ilgili olarak, halktan seçimlere iştirak ederek ülkenin kaderine sahip çıkmalarını istedi. Ayrıca Cumhurbaşkanın yürütme erkinin başı olarak büyük yetkilere sahip olduğunu ve bu nedenle bu makama dürüst, halkın dilinden anlayan, yolsuzluk, lüks yaşam ve israftan uzak olan birisinin seçilmesini istedi ve belli bir adayı desteklemediğini ifade etti.(12)

 

 

Dipnotlar: 

                                                                            

1-İran İslam Cumhuriyetinde seçimiler, İçişleri Bakanlığı’nda kurulan Yüksek Seçim Kurulu tarafından yapılmaktadır. Seçimlerin denetim görevi ise, Anayasayı Koruma Şurası’na verilmiştir. Adaylıkları, Anayasayı Koruma Şurası tarafından uygun görülen adaylar 20 günlük propaganda süresince eşit şartlarda İran Radyo Televizyonu (Seda Sima) kullanma hakkına sahip oluyorlar. Seçim 12 Haziran Cuma günü oluşturulan 47.000 seçim şubesinde yapılır. Seçmenler nüfus cüzdanlarını göstererek oy kullanırlar. Yurtdışında yaşayan İranlılar içinde dış temsilciliklerde 290 sandık oluşturulur. Seçmen sayısı resmi makamlarca 42.600.000 olarak açıklanmış ise de son genel nüfus sayımına göre İran’ın 18 yaş üstü nüfusu 51.000.000 milyon kişidir. Sayılan oyların %50 den bir oy fazlasın kazanan seçimin galibi olur. Anayasayı Koruma Şurası’nın temsilcisinin bulunmadığı seçim sandığı iptal edilir. Seçimler bittiğinde, 10 günlük sürede  itirazları değerlendiren A.K.Ş., itirazları haklı bulmadığı takdirde seçim sonucu kesinleşmiş olur.  Cumhurbaşkanı mazbatasını A.K.Ş.’ den alarak İslami Şura Meclisi’nde ant içrek görevine başlar. Adaylardan biri %50 barajını aşamamışsa seçimin yapıldığı haftayı takiben ilk Cuma günü en çok oy alan iki aday arasında ikinci tur seçimleri gerçekleştirilir. Bugüne kadar yalnız 9.dönem Cumhurbaşkanlığı Seçimleri ikinci tura kalmıştır.

 

2-İran İslam Cumhuriyeti’nde, 1979 yılından günümüze dek 30 yılda dokuz kez Cumhurbaşkanlığı seçimleri yapılmıştır. Birinci Cumhurbaşkanı: Abulhasan Benisadr 1980 yılında 10 milyon oyla seçildikten sonra 2 yıl görev yaptı. Mecliste çoğunluğu oluşturan İslami Cumhuriyet Partisi’nin (Hizbi Cum huriyi İslami)  milletvekilleri tarafından siyasi yetersizlik suçlamasıyla İslami Şura Meclisi’nde yapılan oylamayla görevinden alındı; vatana ihanetle suçlanınca, gizilice yurt dışına kaçtı. Halen Paris’te yaşadığı sanılıyor. İkinci Cumhurbaşkanı: yapılan seçimlerde monarşi döneminin siyasi tutuklularından Muhammet Ali Recai, 12 milyon oyla Cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazandı ve görevinin ikinci ayında Başbakanlık binasında meydana gelen bir patlamada teröre kurban gitti. Üçüncü Cumhurbaşkanı: şimdiki Rehber S. Ali Hameniyi yapılan seçimlerde 15 milyon oyla İran’ın üçüncü Cumhurbaşkanı olarak seçildi, 4 yılın sonunda ikinci kez seçimleri kazanarak görevini sürdürdü. Dördüncü Cumhurbaşkanı: Şimdiki Uzmanlar Meclisi Başkanı A. Akber Haşemiyi Refsancani de  15 milyon oyla seçimleri kazandı ve iki dönem bu görevini sürdürdü. Beşinci Cumhurbaşkanı: 1997 de yapılan seçimlerde Muhammet  Hatemi, 20 milyon oyla seçimleri kazandı, ikinci dönemde de bu görevini sürdürdü. Altıncı Cumhurbaşkanı: 2005 yılında M. Ahmedinejad seçimlerin ikinci turunda A. A. Haşemiyi Rafsancaniye karşı galip gelerek 17 milyon oyla seçimleri kazandı. Halen görevini sürdürmektedir.


3-http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2009/05/090503_ka_ir88_mohsen_rezai.shtml.


4-http://www.etemademelli.ir/?cu=5&se=2&mi=0&ki=31&id=2976&sys=1.


5-http://teribon.com/1388/02/21/karoob/


6-http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2009/03/090324_op_karubi_musavi_ir88.shtml


7- Mehdi Kerrubi’yi destekleyen gazeteler ve haber portalları:

http://www.campaign88.ir, http://www.etemademelli.ir, http://www.sedayezanan.ir, http://www.mrnouri.com,  http://teribon.com, http://www.roozna.com, http://www.etemaad.ir.

 

8- İran’ın etkin politikacılarından İmamın ve Rehberin Yolunu Güden Cephe’nin (Cepheye pirovane Hate İmam Ve Rehberi)  Genel Başkanı Habibullah Askeroladi’nin başkanlığında oluşturulan cephede: 1- İslami Mütelife Partisi (Hizbe Mütelifeye İslami 2- İslami Mühendisler Camiası (Cameye İslamiye Mühendisin 3- İslami Öğrenciler Camiası (Cemeye İslamiye Daneşcuyan) 4- İslami Üniversiteli Camiası (Cameye İslamiye Daneşgahiyan) 5- İslami Doktorlar Camiası ( Cameye İslamiye Pezeşkan) 6- İslami Memurlar Camiası (Cemeye İslamiye Karmendan) 7- İslami İşçiler Camiası (Cameye İslamiye Kargeran 8- İslami Eğitimciler Camiası (Cameye İslamiye Ferhengiyan) 9- İslami Hemşireler Camiası (Cameye İslamiye Perestaran) 10- İslami Parlamenterler Camiası (Cemeye İslamiye Nomayendegan) 11- Zeyneb Camiası (Cameye Zeyneb) 12- İslami Sporcular Camiası ( Cameye İslamiye Verzişkaran) 13- İslami Esnaf  Camiası (Cemeye İslamiye Bazariyan) 14- İslami Mezunlar Camiası (Cameye İslamiye Faroğltehsilan) yer almaktadırlar. http://www.irna.ir/View/FullStory/?NewsId=452032

 

9-http://www.kayhannews.ir


10-http://www.jomhourieslami.com/j-eslami/index.htm

 

11-http://www.hnews.ir/fa

 

12-http://www.irna.ir/View/FullStory/?NewsId=483368

 

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Back to Top