İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Adayları 2

A- A A+

12 Haziranda Iranda 10. dönem Cumhurbaşkanlığı seçimleri yapılacak. Adaylar seçim arenasındaki faaliyetlerini hızlandırdılar. Reformcu (Islah talep) kanattan 3 adayın adı öne çıkmaktadır. Bunlar eski başbakan Mir Hüseyin Musevi,  Meclis eski Başkanı Mehdi Kerrubi , iç işleri eski bakanı Abdullah Nuri ve Tahran belediye başkanı  Galibaf’dır. Sırasıyla bu adayları tanımaya ve geleceğe yönelik plan ve projelerine bakacağız. İlk önce Iranın son Başbakanı olarak bu ülkenin yakın tarihinde yerini almış olan Mir Hüseyin Musevi den başlayalım.

 


1941 yıllında İran’ın Doğu Azerbaycan eyaletinin Hamne (1) şehrinde dünyaya geldi. Çocukluğu Iranı da yakından etkileyen İkinci Dünya savaşının zor yıllarında geçti. İran o tarihlerde müttefik kuvvetlerin işgali altındadır. İlköğretim ve lise tahsilinden sonra üniversiteye devam etmek için başkent Tahrana geldi. İran’ın en prestijli üniversitelerinden olan Milli üniversitenin mimarlık ve şehircilik bölümünden doktora unvanıyla mezun oldu. Üniversite çağında siyasal faaliyetlere katıldı. Üniversitenin İslamcı öğrencilerinin lider kadrosunda yer aldı. Monarşi rejimin muhaliflerinin safında mücadeleye devam etti.


1979 İslam devriminden sonra ülke yönetiminin en üst organı olan devrim konseyinde yer alarak siyasal yaşamına en zirveden başlamış oldu. Devrimden hemen sonra kurulan ve iktidarı oluşturan İslami Cumhuriyet Partisi ( Hizbi Cumhur iye İslami) nin Genel Sekreterlik görevine getirildi. Daha sonra partinin siyasi büro şefliğine terfi etti. İktidar partisini yayın organı olan Cumhur iye İslami gazetesinin genel yayın müdürlüğünde üstlendi. 1980 de ABD nin Tahran Büyükelçilik binasının devrimci Öğrencilerce işgal edilmesinden sonra liberal eğilimli Mehdi Bazurgan ın hükümeti yıkılınca Mir Hüseyin Musevi yeni kurulan hükümette dış işleri bakanı olarak görev aldı. Iranın bugünkü dini lideri (Rehber) S.Ali Hameneyi Cumhurbaşkanı seçilince M. H. Müsaviyi İslam Cumhuriyetinin 5. başbakanı olarak atadı.(2)  Sekiz yıl süren Iran-ırak savaşı döneminde bu zor görevi sürdürdü. 1989 yılında Anayasada yapılan köklü deşiklikle başbakanlık makamı ortadan kaldırıldı ve kendine özgü başkanlık sistemi oluşturuldu. Genel seçimlerle ilk başkan olarak A.E.Haşami Rafsan cani görevi M.H. Müsaviden devraldı.


1989 dan sonra Tahran Dini Eğitim Üniversitesinde (Daneşgahe Terbiyete Müderris) siyasal bilimler hocası olarak görev yapmaya başladı ve bu görevi günümüze dek sürdürdü. Bu süreçte Dini liderin ve Cumhurbaşkanların dış politika danışmanlığını yaparak dolaylıda olsa ülkenin siyasal hayatında yer aldı. Zaten muhalifleri de M.H. Museviyi eleştirirken onun uzun yıllar aktif siyasetten uzak kalmak ve böylece ülke sorunlarına vakıf olmamakla itham ediyorlar. Iranın reformist Cumhurbaşkanı M.Hatemi cumhurbaşkanı olarak seçildiğinde M.H. Musevi’yi birinci yardımcısı olarak atayacağı söylenmişti ama bunun yerine İran sanat ve kültür kurumu başkanı olarak atandı. Genel olarak sekiz yıl başbakanlık görevi süresinde savaşın oluşturduğu olumsuz şartlara rağmen ekonominin normal bir seyir izlediği fikri hâkimdir. Kültür ve sanat kurumu başkanlığı döneminde de kültürel ve sanatsal sahalarda büyük başarı ve gelişmeden söz ediliyor.(3)  M.H. Musevi halen Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi üyeliğini yapmaktadır.


M.H. Musevi nin eşi Rabete Bahüner Siyasal bilgiler doktoru olmasına rağmen heykeltıraş olarak çalışmaktadır.  Aynı zamanda Elzahra üniversitesinin de eski rektörüdür. M.Hatem inin adaylıktan çekilmesiyle birlikte M.H. Musevi reformistlerin en güçlü adayı olarak görünüyor. İran siyasal hayatında önemli role sahip pek çok parti, sivil toplum kuruluşu ve mesleki örgütler onu destekleyeceklerini açıklamışlardır.  Bunlardan en önemlisi İslami Devrimin Mücahitleri Örgütü ( Sazemane Mücahidin İngilabe İslami) dir. Bu Örgüt devrimden önce ve daha sonra İran siyasal arenasının önemli aktörlerinden biridir. Yine M.Hatem inin taraftarlarının oluşturduğu Ortaklık Cephesi (Cepheye Müşareket)  ve Mücadeleci Din Adamları Camiası ( Cameye Rohaniyone Mobarez)  de M.H. Musevi nin destekçileri arasında yer alarak saflarını belirlemişlerdir. (4)  Adı geçen her 3 teşkilatın önemli siyasal ağırlığı olup kitleleri örgütleme ve teşkilatlandırma imkan ve kabiliyetleri vardır. İran büyük bir genç nüfusa sahiptir. Seçmen yaşının 16 olduğunu göz önünde bulunduracak olursak 71 milyonluk bu ülkede gençlerin siyasal eğilimlerinin önemi ortaya çıkacaktır. Yukarıda adı geçen ve önümüzdeki yazılarda ayrıntılı biçimde üzerinde duracağımız ideolojik teşkilatlanmalar seçimin kaderinin belirlenmesinde büyük etkiye sahiptirler.


Pek çok ekonomik ve sosyal problemleri bulunan ve uluslararası arenada sorunlar yaşayan İran’ın önümüzdeki dönemde rasyonel ve pragmatik çözümlere ihtiyacı var. İran in karmaşık siyasal sisteminde Cumhurbaşkanı yürütme erkinin başında bulunulmasına karşın siiyasal sürecin işleyişinde, ulusal ekonomik ve sosyal yapılandırmalarda değişik güç odaklarının söz sahibi olduğunu biliyoruz. Buna rağmen Cumhurbaşkanın temel yaklaşımları, düşünsel alt yapısı ve ideolojik prensipleri yönetimin belirleyici unsurları olarak halkın günlük yaşamını doğrudan etkilemektedir. Seçim çalışmalarını sürdüren Musevi kitlesel konuşmalarında, basın toplantıları, kendisini destekleyen gazete ve web sayfalarında ülkenin temel sorunlarının yanı sıra güncel konularda da İran siyasal ortamına göre cesur ve radikal nitelendirilecek açıklamalarda bulunuyor.

 

Mevcut iktidarı yöneticilik bakımından yeteneksiz ve vasıfsız olarak nitelendirirken düşünce, kültür ve sanat alanlarının baskı ve sansüre maruz kaldığını ifade ediyor. Bağımsız ve muhalif basının susturulduğunu, sivil toplum örgütlerinin baskı altına alındığını ve özgürlük kazanımlarının yok edildiğinin üzerinde duruyor. Bu politik baskılar ve yanlış dış politik uygulamalarla Iranın uluslar arası arenada inzivaya ve yalnızlığa düşürüldüğünü vurguluyor. Ekonomik alandaki başarısızlıkların ülkeyi fakirleştirdiğini ve halkın zor durumda olduğunu söyleyerek değişim vaadiyle seçmenin karşısına çıkıyor. 


M. H. Musevi son basın toplantısında seçim sloganı olarak: Gelişmiş bir İran’da hukukun üstlüğünü, adaletin hakim olduğunu ve özgürlüklerin pekiştirilmesini sağlayacağını kamuoyuna ilan etti. Ayrıca Anayasada değişiklik yaparak özel televizyonlara yayın izni vereceklerini söyledi. (5)  Reformcuların en güçlü ve popüler liderlerinden eski Cumhurbaşkanı M.Hatemi nin adaylıktan çekilmesiyle taraftarları, organize olan teşkilatları ve yandaş medyası genel olarak Müsevi’yi destekleme eğilimine girdiler. Seçim ve propaganda faaliyetlerini hızlandıran adaylar aynı gün birkaç bölgede ve şehirde miting ve toplantı düzenleyerek seçmenlerine ulaşmaya çalışıyorlar. Iran da özel radyo ve televizyon kanalları bulunmadığından yazılı basın, internet üzerinden tanıtım ve seçmene yönelik doğrudan ulaşım büyük önem arz etmektedir. Üniversitelerde gençlere yönelik yapılan açık oturum ve mitingler en önemli propaganda araçlarındandır.


Seçim gezilerini sürdüren M.H. Musevi dün Hazar denizi kıyısındaki Gülistan eyaletinde düzenlediği mitinglerde dini ve etnik azınlıklara yönelik görüş ve düşüncelerini anlatma şansı buldu. Gülistan eyaleti Sünni mezhebine bağlı İranlı Türkmenlerin yaşadığı en önemli bölgedir. Musevi buradaki konuşmasında mevcut sorunların Anayasanın özünden değil herkesin kendi düşüncesi doğrultusunda yorumlamasından kaynaklandığını ifade etti.Etnik ve dini azınlıkların özellikle Sünni mezhebine mensup vatandaşların sorunlarını anayasal çerçevede çözeceğini söyledi. Bu doğrultuda yerel yönetim ( Şura ye Mahalli) organlarının yetki ve sorumluluklarını arttıracaklarını belirtti. Güncel sorunlara değinirken de ülkenin en önemli sorunu olarak görünen işsizliğe çözüm yolları arayacaklarını ve bunu yaparken fırsat eşitliğini prensip edinerek farklı fikir, düşünceye sahip kişileri dışlamayarak  ötekileştirme politikası yapmayacaklarını söyledi. Uygulanan yanlış politik siyasetin ülkenin birlik ve beraberliğine büyük zarar verdiğini ve seçildiği takdirde bütün bu sorunları çözeceğini ifade etti.(6) Önümüzdeki yazılarda diğer adayların üzerinde duracağız.
                  
                   

       Dipnotlar:

1- Hamne şehri İran ın Doğu Azerbaycan Eyaletine bağlıdır. Dini Lider (Rehber) S.Ali
      Hameneyi de bu kasabadandır.
2- 1979 yılında kurulan İ.İ.C. Başbakanları : 1- Cevat Bahüner  2- Muhammet Rıza
       Mehdeviye Keni 3- Mehdi Baz urgan  4- Muhammet Ali Recai  5- M. H. Musevi
3- http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2009/03/090303_mg_mir_hossain_mosavi.shtml
4- http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2009/04/090412_wmj-mousavi.shtml
5- http://www.rouhanioon.com/news/detail.php?ID=440
6- http://www.salaamnews.com/ShowNews.php?6569

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Back to Top