Gürcistan Seçimleri ve Türkiye’nin Güney Kafkasya Politikası

Orhan GAFARLI
20 Kasım 2012
A- A A+

1 Ekim 2012'de Gürcistan’da gerçekleştirilen parlamento seçimlerini “Gürcistan Hayali” siyasi koalisyonu kazandı ve yeni hükümeti oluşturdu. Bu seçimlerin Güney Kafkasya tarihinde özel bir yere sahip olduğunu söyleyebiliriz. İlk defa bölge devletlerinin birinde darbe veya devrim olmadan iktidarda olan bir hükümet, seçimleri kazanan muhalefete iktidarı devredebilmiştir.

 

Eski Sovyet cumhuriyetlerinden olan Gürcistan'da iktidarın darbesiz/devrimsiz değişmesi ülkenin siyasi sistemindeki istikrara işaret etmektedir. Bu analizde; öncelikle sürecin nasıl ve hangi yollarla geliştiği gösterilmekte, 2004 yılındaki devrimden sonra iktidara gelen 8 yıllık Saakaşvili hükümetinin yapmış olduğu yanlışlıklar tespit edilmekte, seçimlere bir hafta kala televizyonlar yoluyla yayımlanan hapishane videolarına değinilmekte, seçimlerin Suriye ve İran’la ilgili gelişmelerle olan bağlantısı değerlendirilmekte ve  seçimler konusunda Türkiye’nin bölgede öngöremediği bir ‘kör nokta’ olabilir mi sorusu üzerinde durulmaktadır.

 

“Gül Devrimi” ve Saakaşvili İktidarının Kısa Tarihçesi

 

2004 yılında Gürcistan’da Arap Baharı’na benzer şekilde gerçekleşen “Gül Devrimi”yle hükümet değişikliği gerçekleşmiştir. Devletin başına geçen Saakaşvili kısa dönemde Gürcistan ekonomisinde ve siyasal sistemde yenilikçi reformları başlatarak, Sovyet Birliği’nin yıkılmasıyla ortaya çıkan ülkelere örnek olacak şekilde yönetmiştir. Başlattığı reformlarla, aynı zamanda Gürcistan’ın dış politikasını AB, NATO ve ABD ekseni üzerinde proaktif hale getirmiştir. Çok kısa zamanda AB, NATO ve ABD ile sıkı ilişkiler geliştirilmiş ve dış politikasının Avro-Atlantik ekseni  doğrultusunda gelişimini gerçekleştirmiştir.

 

Rusya bölgede Gürcistan’ın izlediği bu politikalardan rahatsızlık duymuştur. Rusya tarafından zaman zaman, Saakaşvili’nin ABD’nin bir piyonu olduğu mesajının verilmesi ve Gürcistan’da devrimin gerçekleşmesinde başta Soros olmak üzere ABD vakıflarının yer aldığı iddiası Tiflis-Moskova arasında kurulacak ilişkilerin niteliğini belirlemiştir.

 

Saakaşvili’nin darbenin gerçekleştiği dönemde halka verdiği önemli vaatlerden biri de Gürcistan topraklarının bütünlüğünü yeniden oluşturmaktır. Buna ek olarak, rüşvet ve istihdam gibi sorunları halletmek de vardı. Fakat Saakaşvili hükümetinin, darbe sonrası iktidarını incelediğimiz zaman bu hükümetin etkinliğini iki döneme ayırmak doğru olur. 2004–2007 yılı arası Saakaşvili hükümetinin en parlak yılları sayılmakta, ama ondan sonraki dönem olan 2007–2012 yılları hükümetin toplum içinde güvenini kaybettiği yıllar olarak tanımlanmaktadır. Son olarak 2008 yılında Gürcistan-Rusya arasındaki gerilimin nedenlerini analiz edersek, ülke içinde siyasi eğilimlerin nasıl şekillendiğini görebiliriz.

 

Saakaşvili hükümetin başına geçmekle, sosyal, ekonomik ve siyasi alanlarda bu ülke tarihinde görülmeyen reformları gerçekleştirebilmiştir. Sovyetler Birliği’nin yıkılması ile oluşan ülkelere örnek olacak bir güvenli devlet modeli düzenleyebilmiştir. Zaten Gürcistan’da gerçekleşen devrimden sonra oluşturduğu etkiyle diğer eski Sovyet cumhuriyetlerinden olan Ukrayna ve Kırgızistan’da da devrimler gerçekleşmiştir. Bu devletlerde devrimlerin gerçekleşmesinde Gürcistan’daki başarılı reformlar büyük etki göstermiştir. Gürcistan Sovyet sonrası ülkeleri için örnek model olmuştur.

 

Fakat Gürcistan hükümetinin reformlarının iyi sonuçlanması için ekonomik gelişmenin başarılı olması gerekmekteydi. Gürcistan’da Saakaşvili’nin gerçekleştirdiği reformlar ekonominin iyileşmesine etki gösteremiyordu. Gürcistan için en büyük ekonomik pazar daima Rusya pazarı olmuştur. Rusya bu reformların iyi sonuçlanması karşısında kendi pazarlarından Gürcistan’da üretilen malların kaldırılmasını sağlamıştır. Kremlin eski cumhuriyetlerine örnek model olma tehlikesini bertaraf etmek için, Gürcistan ekonomisinin çökertilmesi ve Rusya’ya yakın partilerin hükümete getirilmesi politikasını devreye sokmak için çalıştı. Rusya kendisini çevreleyebilecek devrimleri engellemenin tek yolu olarak, ekonomik baskıları artırmayı veya eski Sovyet cumhuriyetlerinde oluşmuş olan otoriter iktidarları doğrudan desteklemeyi seçmiştir. Rusya-Ukrayna arasında 2005-2006 gaz sorunlarının yaşanmasını buna örnek olarak gösterebiliriz.

 

Gürcistan’da Saakaşvili’nin gerçekleştirdiği reformların halkın refah seviyesinde olumlu etki göstermemesi ve yeni iş yerlerinin açılmaması 2007 yılında muhalefet partilerinin ortaya çıkmasına sebep olmuştur.(1) Bütün bunlarla beraber, reformların başarılı sonuçlarının olduğunu da belirtmeliyiz. Özellikle, sosyal yönlü olarak gerçekleştirilen reformların birçok alanda başarılı olduğunu ifade etmeliyiz.(2) Örneğin, emniyet teşkilatı bünyesinde yürütülen reformlarla birlikte dünya sivil toplum örgütleri raporlarına göre Gürcistan polisi rüşvet almadan çalışmaya başlamıştır.(3) Devlet sisteminde rüşvete karşı yürütülen politikaların hepsi başarılı olmuştur. Sovyet sonrası ülkeler arasında bir zamanlar rüşvetin en çok alındığı ülke olan Gürcistan son dönemde rüşvetin en az olduğu ülkeler arasına girmiştir. Fakat dış politika oluşumunun tam olarak Batı eksenli olması ülkenin ekonomisini doğrudan olmasa da dolaylı olarak etkileyebilmiştir. “Gül Devrimi”nin akıl hocalarından Levan Ramişvili kendisiyle yapılan bir röportajda 2007 yılında Saakaşvili hükümetini değerlendirirken, muhaliflerin gösterilerinde şiddet kullanılmasına değinerek, bunun halk tarafından da hoş karşılanmadığının ve iktidarın gerilemeye başladığının altını çizmiştir. Aslında bu yıllardan sonra Saakaşvili iktidarı da halkla olan bağlantısının kaybolduğunun farkına varmıştır. Bundan dolayı sloganlarını değiştirerek “Artık söz değil, iş ortaya koyulacak” diye halka seslenmiştir. Böylelikle halkla bağlantısının kesilmesine ek olarak, ekonomik reformların halkın refah seviyesini artıramaması iktidarın gittikçe otoriterleşme tehlikesini ortaya çıkartmıştır. Gürcistan’da nüfusun %90’ının kazancı 1.100 lariyi bile bulamıyordu.(4) Zenginler gittikçe zenginleşmekte, buna karşılık fakirlerin durumu ise değişmemekte idi.

 

2008'deki Rusya-Gürcistan savaşını değerlendirdiğimiz zaman dikkate alınması gereken bazı hususlar vardır. Bunlardan biri savaşın başlama nedenidir ki, bu konuda iki farklı görüşün olduğunu görüyoruz. Seçimden önce küçük bir grup savaşın Gürcistan tarafından başlatıldığını iddia ediyorlardı. Diğer grup Saakaşvili hükümeti ve onun çevresinde olan insanlardı ki, Rusya’nın savaşı başlattığını iddia ediyordu. Böylelikle Rusya ve Gürcistan birbirine karşı aynı ithamları seslendirmekteydi. Fakat 1 Ekim seçimlerinden sonra parlamentoda yapılan komisyon toplantılarının birinde Gürcistan’ın yeni başbakanı olarak seçilen Bidzina İvanişvili savaşın başlama nedenlerinin Saakaşvili hükümetinin yanlışlıklarından kaynaklandığını açıkça ifade etmiştir.(5) Gürcistan’ın yeni başbakanının böyle bir tutum sergilemesi, Saakaşvili hükümetinin dört yıldır sergilediği tutuma ters olmakla birlikte halkta ikinci bir şok etkisi yaratmıştır. Çünkü Saakaşvili hükümeti savaş başladığı andan itibaren halka ve dünya kamuoyuna bu savaşın Rusya tarafından yapılan provokasyonla başladığını iddia ediyordu.

 

Rusya-Gürcistan Savaşının Sonucu

 

2008 yılında yaşanan savaş, Gürcistan ekonomisini daha da borçlandırmış ve geriletmiştir. ABD ve AB ülkelerinin yardımı olmasaydı Gürcistan’da yaşanan kriz önlenemez duruma gelebilirdi. Fakat Saakaşvili hükümeti bu savaşla halkı muhalefet, iktidar ve demokrasi gibi konulardan uzaklaştırabilmiş ve zaman kazanmıştır.

 

2008-2012 yıllarında Gürcistan ekonomisi daha ağır dönemler geçirmekte idi. Rusya pazarları tamamıyla Gürcistan mallarına kapatılmıştı. Ekonomiyi bu ağır durumdan çıkarmak için turizmin hızlı bir şekilde geliştirilmesi gerekmişti. Yaz turizmi için Acarya, kış turizmi için Gudauri gibi bölgeler geliştirildi. Türkiye’nin önemli katkısı ile Acarya’da Batum bölgesi kalkındırıldı. Fakat turizmin kalkınması için, lojistiğin ve şehirlerde tarihi yerlerin de restore edilmesi gerekiyordu. Yolların yeniden yapılması, tatil yapmak isteyen yabancılar için eğlence yerlerinin ve parkların açılması gerekiyordu. Bunun da yapılmasının bir yolu vardı: vergilerin artırılması. Zamları ekonominin birçok alanına uygulayarak böyle bir süreç başlatıldı. Başka bir alternatif yol da yoktu, çünkü savaştan çıkmış bir ülkeye yabancı yatırımın getirilmesinin çok zor olduğu anlaşılıyordu. Acara’da “LAZİKO” adında yeni kentlerin yaratılması gibi dev projelere imza atıldı. Bu projeler için gerekli para ise zaten fakir olan halktan toplanmaktaydı. Ekonomiyi böyle bir yolla geliştirmenin ve yabancı turistleri cezbetmenin zor ve uzun bir yol olduğu anlaşıldı. Böyle bir politika az da olsa insanların geçimini iyiye doğru geliştirdi fakat halkın çok az kısmı bunu hissedebildi.  Halkın geneli için yaşam ve hayat şartları daha da zorlaşmaktaydı. Bu durum karşısında muhaliflerin Rusya ile işbirliği yapmak konusunda suçlanması durumu da vardı. İktidara karşı olan herkesin Rusya işbirlikçisi olduğu düşüncesi halka aşılanmaktaydı. İktidarı koruma çabaları bu düşünceyle sağlanıyordu. Böyle bir imajın yaratılmasında Rusya’nın da rolü büyüktü.

 

İvanişvili-Saakaşvili Düellosu

 

İki Gürcü liderin seçimlerden önceki karşılaşmasını analiz etmeden önce bir hususa değinmek gerekir. Saakaşvili döneminde yürütülen reformların en önemlilerinden birisi de 2013 yılında devletin başkanlık  sisteminden parlamenter sisteme geçiş yapması olacaktır.(6)

 

Rusya’da milyarder olan İvanişvili 2011 yılında Gürcistan’da politikaya atıldı. Fakat kendisi Gürcistan halkı içerisinde hayırseverliği ile daha önceden tanınıyordu. Kendisi Saakaşvili döneminde bile reformların gerçekleştirilmesine yakından destek veren birisiydi. Tiflis Devlet Üniversitesi’nin ve bazı kiliselerin restorasyonunu yaptırmış ve kırsal kesimdeki insanlar için yardım faaliyetleri yürütmüştür. Bu yüzden, Gürcistan halkı İvanişvili’yi politikaya atılmadan önce yeterince tanıyordu.

 

İvanişvili’nin Kimliği

 

 

İvanişvili 18 Şubat 1956’da Gürcistan’ın Chiatura şehrinin Chorvila yakınında bir köyde fakir bir ailede dünyaya gözlerini açmıştır. Lisans eğitimini Tiflis Devlet Üniversitesi’nden almış ve sonra doktorasını “Çalışma Araştırma Enstitüsünde’’(7) ekonomi bilimleri üzerine yapmıştır. Moskova’da ve Tiflis’te bilgisayar ticaretine girmiş, daha sonra Rusya Kredi  Bankası’nı açmış ve başkanı olarak çalışmıştır. Sonradan bir süre Fransa’da ve ABD’de yaşamış, 2004 yılından sonra Gürcistan’a dönmüştür. Resmi olarak 6,4 milyar dolar  serveti olduğu belirtilmektedir.(8) Servetinin önemli bir kısmını Rusya’da kazandığı bilinmektedir. Bunu özellikle belirtiyoruz, çünkü Rusya’da, özellikle Vladimir Putin döneminde iktidara yakın olmayan hiçbir zenginin işini devam ettirmesi mümkün değildi. Khodorkovski olayı bunun apaçık göstergesidir.(9)

 

İvanişvili’nin Gürcistan’ın iç politikasında kendisini lider olarak tanımlamadan önce, muhalif gruplarla bir araya gelerek, onları kendi çevresinde birleştirme çabasında bulunmuştur. "Gürcü Hayali” siyasi bloku –“Demokratik Gürcistan”, ”Liberal Cumhuriyetçi Parti”, “Özgür Demokratlar”, “Ulusal Forum” ve iş adamlarından oluşan “Sanayi Gürcistan’ı Kurtaracak”" isimli gruplardan oluşmuştur.

 

“Gürcü Hayali” Siyasi Blokunun Önemli Liderleri

 

İrakli Alasania: 39 Yaşında. 2006 öncesinde Abhazya-Gürcistan ihtilafını çözmek için Gürcistan cumhurbaşkanının özel temsilcisi olarak görev yaptı ve daha sonra BM temsilcisi oldu. 2009 yılında, Saakaşvili’den ayrıldı ve Batı yanlısı bir muhalefet partisi “Hür Demokratlar”ı kurdu. Partisi aynı zamanda Gürcistan Diplomatlar Partisi olarak tanınmaktadır. Eski diplomat olarak partisini kendi çevresindeki diplomatlardan oluşturmuştur. Kendisi Batı'da bilinen bir isim olarak cumhurbaşkanlığı seçimlerinde "Gürcü Hayali’nden"  aday olabilir.

 

David Usupashvili: Cumhuriyetçi Parti'nin lideri. Muhalif bir kuruluş olarak 1978 yılında kurulan liberal bir muhalefet partisi.  Şu an Gürcistan Meclisi’nin başkanlığına seçilmiştir.

 

Giorgi Targamadze: Hıristiyan Demokrat Partisi’nin lideri. Targamadze’nin kişisel popülerliği partisinin çok üzerindedir.  Aslan Abashidze ve Badri Patarkatsishvili gibi tartışmalı bir isme sahip iki Gürcü politikacı için çalışmıştır. Gürcistan’da yetişmekte olan genç liderlerden sayılmaktadır. Muhafazakârlığı ile tanınan ve aynı zamanda kilise tarafından da desteklenen genç bir liderdir.

 

İvanişvili bu liderleri bir araya getirerek iç politika dengelerini değiştirebilecek “Gürcü hayali” siyasi blokunu oluşturabilmiştir.  Tabii ki,  İvanişvili’nin serveti bu süreçte çok önemli rol oynamıştır. 2012 yılında “Kanal 9” İvanişvili’nin yardımıyla yeniden açılmıştır  ve “Gürcü Hayali” siyasi blokunun propagandasını yürütmüştür.(10) Buna ek olarak İvanişvili “Maestro” ve “Kafkasia” televizyon kanallarını almaya niyetlenmiştir.(11)

 

Gürcistan iç politikasına giren zengin ve aynı zamanda halk tarafından saygı duyulan İvanişvili kısa zamanda Saakaşvili’nin parlamento seçimi öncesi planlarını bozmuştur ve ekonomik durumun iyi olmadığı bir dönemde İvanişvili gibi bir rakibin olması, halkın yeni bir lidere yönelmesini kolaylaştıracağından Saakaşvili’yi rahatsız etmiştir. Saakaşvili durumu kendi kontrolüne almak için ilk önce İvanişvili’nin Gürcistan vatandaşlığının elinden alma sürecini desteklemiştir. Gürcistan kanunlarına göre, Gürcistan vatandaşı çifte vatandaşlık sahibi olamazdı. İvanişvili’nin aynı zamanda Fransız vatandaşı olması anayasaya  aykırı olduğu için vatandaşlığı iptal edilmiştir. Bununla Saakaşvili İvanişvili’yi seçimlerden uzaklaştıracağını ve etkisizleştireceğini düşünmekteydi. Fakat İvanişvili böyle bir durumda bile bir adım geri çekilmeden seçim hazırlıklarını devam ettirmiştir. Saakaşvili ikinci bir adım atarak, İvanişvili’nin seçim sürecinde halka uydu anteni dağıtmasının kanunları ihlal ettiği iddiasını ve ceza olarak 48 milyon dolar ödemeye mecbur edilmesini desteklemiştir. (12)

 

Seçimlerden bir ay öncesine kadar Saakaşvili iktidarının seçimleri kaybedeceği öngörülmemekteydi. Parlamentoda yeni muhalif koalisyonu olan “Gürcü Hayali”nin en büyük ihtimalle %40 oy alacağına dair birçok uzman tahminlerde bulunmaktaydı. Gürcistan’da ciddi yenilikler talep eden bir hava yoktu.(13)

 

Gürcistan’ın eski müttefiki olan Rusya da bu seçimleri çok ciddi şekilde izlemekteydi. Rus basınında yapılan yorumların birçoğunda seçimleri İvanişvili’nin kazanacağı veya Saakaşvili’nin seçimlerin sonuçlarını değiştirebileceği ihtimali dile getirilmekteydi.

 

Seçimlere on beş gün kala Gürcistan televizyon kanallarında hapishanelerde meydana gelen insan hakları ihlalleri ve mahkumlara yönelik tecavüz videoları yayınlanmaya başlandı.(14) Halk bu videoları izledikten sonra büyük bir şok geçirdi. Bu gelişme üzerine seçimlerin sonuna doğru oy oranının İvanişvili lehine değişeceği belli olmuştu. Videoların kimler tarafından hazırlandığı şu ana kadar ortaya çıkarılamamıştır. Fakat seçimlerden altı ay önce hazırlandığı öğrenilmiştir. Görüntülerin neden seçimlere bir hafta kala ortaya çıktığı gibi sorular gündemi devamlı meşgul etmiştir. Tecavüzlerin gerçekleştiği hapishanenin eski müdürünün bu videoların çekilmesi için 2 milyon dolar aldığı ortaya çıkartılmıştır.(15) Bu paraların kimler tarafından verildiği ise hala belli değildir. Bu videoların çekilmesi ve seçimlerden hemen önce ortaya çıkması bir komploya işaret etmektedir. Saakaşvili’nin de bu kadar kolaylıkla teslim olması ülkede yeni bir devrimin gerçekleşmesini önlemiştir. 1 Ekim tarihinde gerçekleşen seçimlerde Saakaşvili’nin Birleşik Ulusal Hareket Partisi yenilmiş ve “Gürcü Hayali” siyasi bloku seçimleri kazanmıştır.

 

Bidzina İvanişvili’nin önderi olduğu "Gürcü Hayali" muhalefet koalisyonu ile Gürcistan Cumhurbaşkanı Mihail Saakaşvili'nin kurucusu olduğu Ortak Milli Hareket Partisi'nin mücadelesi sonucunda, parlamentodaki 150 koltuğun 77’si nisbi temsile, 73'ü ise çoğunluk sistemine göre dağıtılarak Gürcü Hayali koalisyonu oyların %55'ini, Saakaşvili'nin Birleşik Ulusal Hareket Partisi oyların %40'ını almıştır.

 

Gürcistan Parlamento Seçimlerinin İran ve Suriye ile Bağlantısı

 

Tanınmış siyasi fütüristlerden George Friedman’ın “Gelecek 10 Yıl” adlı kitabında Obama yönetimine Kafkasya ile ilgili sunduğu tavsiyeler çok ilginçtir. Friedman, gelecek on yılda ABD’nin Gürcistan ve Kafkaslar’dan çekilmesinin bölgede güç boşluğuna yol açabileceğini değerlendirmektedir. Friedman’a göre Gürcistan’ın ABD için fazla önemi yoktur ama bu ülke, güney sınırlarının güvenliği bakımından Ruslar için oldukça önemlidir. Ruslar, Gürcistan için bedel ödemeye hazır durumdadır. ABD ise Gürcistan’ı Orta Asya ve İran ile ilgili konularda Rusya ile yürütülen pazarlıklarına konu etmek istemektedir. (16)

 

Batı ile Suriye ve İran arasında siyasi ve ekonomik olarak devam eden bir kriz sürecinde, ABD’nin Kafkasya bölgesindeki en önemli müttefiklerinden sayılan Gürcistan’da parlamento seçimlerinin böyle sonuçlanması, “iki adım ileri, bir adım geri” ifadesini hatırlatmaktadır. ABD, Rusya ile olan ilişkilerindeki yenilenme sürecinden Gürcistan seçimlerinin sonuçlarını kullanarak Moskova’ya bir sinyal vermektedir. Önemli olan bu süreçte Moskova’nın İran ve Suriye konusunda tutumunun değişip değişmediğini dikkatle izlemek olacaktır.

 

Amacımız Gürcistan seçimlerinde halkın iradesini şüphe altına bırakmak değil, fakat unutmamak gerekir ki, hapishaneler hakkında yayınlanan son görüntüler, Gürcistan’da yapılan seçimlerin sonucunu İvanişli lehine  sonuçlandırmıştır.

 

Türkiye’nin Öngöremediği “Kör Nokta” Var mı?

 

2004 yılında Türkiye tarafından Kafkasya bölgesinde aktif dış politika oluşturulmaya çalışılmıştır. 2011 yılında Gürcistan Parlamentosu tarafından Saakaşvili döneminde onaylanan  “Ulusal Güvenlik Konsepti”nde Türkiye stratejik müttefik olarak gösterilmiştir. Gürcistan’ın Batum kentinde Türk işadamlarının turizm yatırımları ve katkıları bölgeyi kalkındırabilmiştir. Bütün bunlar Gürcistan-Türkiye ilişkilerinin iyileştiği ama Tiflis-Moskova ilişkilerinin kötüleştiği zaman diliminde  meydana gelmekteydi.

 

İvanişvili yeni iktidarı oluşturmuş ve yeni hükümeti iş başına geçirmiştir. Dış politikada önemli değişikliklerin olmayacağını ama Rusya ile olan ilişkilerinde daha pragmatik bir yaklaşım sergileyeceklerini bildirmiştir.(17) Rusya - Gürcistan ilişkilerinde yeni yol haritasının gerektiğini, bu yol haritasının hazır olmadığını fakat hazırlama konusunda karar olduğunu net bir şekilde ifade etmiştir. İvanişvili’nin iktidara geldiği ilk günlerde Rusya karşıtı propaganda yürüten “PİK TV” kanalı kapanmıştır. Böylece, Gürcistan ile Rusya arasında ilişkilerin ılımlılaşmaya başladığının sinyalleri verilmiştir.

 

Türkiye’nin bu durumda izleyeceği politika ve bölgesel dengeleri kendi çıkarına kullanması çok önemlidir. Bölgede Rusya çıkarına yeniden dengelerin oluşması, Moskova’nın İpek Yolu’nun kontrolünü sahiplenmesi ve Türkiye’ye Orta Asya ve Kafkasya yolunun kapanması tehlikesini doğuracaktır. Rusya ve Türkiye’nin bu bölgede ortak dengeler oluşturması gereklidir. Özellikle İran ve Suriye gibi sorunların yaşandığı bir dönemde Türkiye’nin izlediği proaktif dış politikada Kafkasya bölgesine çok dikkat etmesi gerekecektir. ABD için önemli olan İran konusunda kendi zararına olmayan bir formülün bulunmasıdır. Suriye sorununun bu kadar uzamasında Rusya ve İran faktörünün önemli rol oynadığı bilinmektedir. ABD’nin Türkiye’yi es geçerek Rusya ile bu konuları görüşmesi Ankara’nın bölgede yürüttüğü ılımlı yaklaşımlara ters gelecektir. Bu durumda Türkiye’nin çıkarlarına ters düşen bir dengenin oluşma tehlikesi vardır. Böyle bir tehlikenin önlenmesi için Türk dış politikasının Rusya ile ilişkileri yeniden gözden geçirip, yeni taktikler oluşturması son derece önemlidir.

 

 

Dipnotlar:

1)”Muhalefet Saakaşvili’ye Karşı’’,  (????????? ?????? ??????????) http://lenta.ru/story/rally/

2) Mehmet Fatih Öztarsu, “Gürcistan’daki Gelişmeler Kime Yarayacak?”, TEPAV-Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı, http://www.tepav.org.tr/tr/haberler/s/3202, Erişim Tarihi : 25.10.2012

3) Gürcistan Beş En Güvenli Ülkeler Listesinde, ( ?????? ? ??????? ?????????? ?????) http://forumkavkaz.com/index.php?topic=8029.0;wap2

4) Gül Devrimi’nin Akıl Hocalarından Levan Ramişvili İle Röportaj, (?????? ???????, ??????? «????????? ???», ????????????? ????? ????????? ????????) http://tinyurl.com/ckgc2on

5) İvanişvili 2008 Savaşında Gürcistanı Suçlu Buldu, (?????????? ??????? ?????? ? ????? 2008 ????) http://news.rambler.ru/16064852/

6) 2013 Yılında Gürcistan Parlamenter Cumhuriyet Olacak,  ( ?????? ? 2013 ???? ?????? ????????????? ???????????) http://news.21.by/other-news/2012/10/01/630272.html

7) Bidzini İvanişvili, (??????????, ???????) http://lenta.ru/lib/14169182/full.htm

8) Saakaşvili “Rus Parası ”’’ Ivanişvili Kremlin’in En İyi Ajanı’’ Hakkında, (?????????? ? «?????????? ???????», ?????????? ? «?????? ?????? ??????») http://www.golos-ameriki.ru/content/election/1517404.html

9) Bidzini İvanişvili, (??????????, ???????) http://lenta.ru/lib/14169182/full.htm

10) Gürcistan’da Önemli Seçimler, (????????? ?????? ? ??????) http://carnegie.ru/publications/?fa=49424

11) Bidzini İvanişvili, (??????????, ???????)http://lenta.ru/lib/14169182/full.htm

12) Gürcistan’da Önemli Seçimler, (????????? ?????? ? ??????) http://carnegie.ru/publications/?fa=49424

13) Gürcistan’da Önemli Seçimler, (????????? ?????? ? ??????) http://carnegie.ru/publications/?fa=49424

14) Videonun Sahipi 2 Milyon Dolar Almış, (????? ????? ????? ? ?????? ??????? $2 ????????) http://lifenews.ru/news/101871

15) Videonun Sahipi 2 Milyon Dolar Almış,  (????? ????? ????? ? ?????? ??????? $2 ????????) http://lifenews.ru/news/101871

16)  George Friedman, “Gelecek On Yıl”, s. 183.

17) Polina Cenincha, Gürcistan Dış Politikası: İvanşvili İlkeleri, (??????? ???????? ??????: ?????????? ??????????). 17.10.2012. http://rus.ruvr.ru/2012_10_17/Vneshnjaja-politika-Gruzii-prioriteti-Ivanishvili/

Back to Top