Yeni Bir Uluslararası Oluşum: MIST

Pınar ELBASAN
18 Kasım 2011
A- A A+

BRICS oluşumunun mimarı olan Goldman Sachs Yönetim Kurulu Başkanı, ekonomist Jim O’Neill (1) 2011 yılında MIST grubunun varlığını açıklamıştır. Bu grup ile O’Neill alternatif yapılanmalara bir yenisini daha eklemektedir. MIST Grubu Meksika, Endonezya, Güney Kore ile Türkiye’den oluşmaktadır.(2) Grubun adı, BRICS gibi, ülkelerin İngilizce baş harflerinden (United Mexican States, Republic of Indonesia, South Korea-Republic of Korea, Republic of Turkey) ilham alınarak oluşturulmuştur.

ABD’nin önde gelen yatırım kuruluşlarından biri olarak değerlendirilen Probitas Partners da son raporunda MIST ülkelerine yer vererek, bu ülkelerin ilerideki “Yükselen Piyasa Liderleri” olarak görülebileceğini belirtmektedir.(3)


Çok yeni bir oluşum olması birçok konu bakımından muammalar yaratsa da aslında grubun varlığının yabana atılmaması gerekmektedir. Bu dört ülkenin diğer grupları oluşturan devletler gibi birbirinden farklı ve ortak yönleri bulunmaktadır. MIST ülkelerini önemli kılan ise jeoekonomik etmenlerdir.  Zira BRICS gibi bu ülkelerin de siyasi ve sosyal açıdan ziyade ekonomik açıdan yükselmeleri, bu devletleri bölgelerinde önemli birer güç haline getirmiştir.  Dünya nüfusunun ve ekonomisinin belli bir bölümüne sahip olan bu dört ülke Güney Kore dışında gelişmekte olan ülkelerdir. Dünya ekonomisine katkıda bulunan MIST ülkeleri, bu oluşumda bir araya getirilerek küresel ekonomiye ivme kazandırılması amaçlanmaktadır.(4)

 

Bu analizin amacı; MIST Grubu olarak dünya sahnesinde yerlerini alan bu oluşumu ve MIST ülkelerinin öne çıkan özelliklerini inceleyerek küresel ekonomide söz sahibi olabilmek adına nasıl bir yön çizebileceklerine ışık tutmaktır. Bunun için de MIST ülkelerine dair temel bazı istatistikî bilgilere yer verilecek, bu ülkelerin uluslararası politikadaki etkinliği incelenecektir.


MIST Ülkelerinin Temel Göstergeleri

Tablo, MIST ülkelerinin günümüzdeki önemini kazanmasına sebep olan faktörleri göstermektedir. Grubu oluşturan devletlerin ortak yönleri ise; sahip oldukları nüfus, yüzölçümü ve ekonomileridir. Sadece Güney Kore ekonomisi ve büyüme hızı bakımından Meksika ve Endonezya ile aynı seviyelerde yer alırken, diğer kategoriler bakımından çok daha geri düzeydedir. Bu da grup üyelerinin bazı farklı özelliklere sahip olduğu gerçeğini ortaya koymaktadır.

 


Birleşik Meksika Devletleri

Bölgesinin en kalabalık ülkelerinden biri olan Meksika, dünyada ana dil olarak İspanyolca’yı kullanan en fazla insan topluluğuna sahip ülkedir.(7) Gerek ABD’ye coğrafi yakınlığı gerekse de kültürel açıdan Avrupa’ya yakınlığı Meksika’yı MIST Grubundaki diğer ülkelerden ayırmaktadır. Ayrıca hem turizm politikalarında hem de bölgesel ve uluslararası ticarette aktif bir rol oynaması Meksika’nın MIST gibi bir oluşumda yer almasını sağlamıştır. Dünyanın en iyi on beş ekonomisi arasına girmesi Meksika’nın uluslararası toplumda ön plana çıkmasını sağlamıştır. BRICS’te Brezilya örneğinde verildiği gibi, Meksika da MIST içinde Batıyı temsil eden bir güç konumundadır. İlginç bir şekilde Meksika aslında BRICS’in ileride geleceği durum gözetilerek grup içerisinde düşünülmüştür.(8) Ancak ekonomik alanda ilerlemesine karşın, ülkenin sosyal açıdan gerilediği görülmektedir. Özellikle insan hakları ihlalleri konusunda ülkede son yıllarda artış yaşanmakta, bu durum bölge istikrarı ve güvenliğinin tehlikeye girmesine neden olmaktadır.


Meksika’nın karnesinde zayıf notları yanında, yüksek notları da bulunmaktadır. Bu da Meksika’yı küresel bir aktör yapmasa bile bölgesinde önemli bir güç yapmaktadır. İstatistiklerine bakıldığında tabloda Meksika’nın sahip olduğu GSYİH, nüfus, yüzölçümü ve büyüme hızı görülmektedir. Buna göre Meksika 2010 yılı itibariyle dünyada GSYİH bakımından 11. sırada; büyüme hızı bakımından 61. sırada; nüfus bakımından 11. sırada ve yüzölçümü bakımından 14. sırada yer almaktadır. MIST ülkeleri içinde ise ekonomi ve yüzölçümü bakımından 1. sırada, nüfus bakımından 2. sırada ve büyüme hızı sıralamasında 4.  ülke olması Meksika’nın sahip olduğu gücünün görülmesine kâfi gelmektedir. Büyüme hızı bakımından en son sırada yer alması ancak GSYİH’ye göre en yüksek değere sahip olması birbiriyle çelişmektedir. Bunun nedenini ise Meksika’nın ekonomi ve ticaret politikalarında aramak gerekmektedir. Bu anlamda Türkiye ile birçok yönden benzeyen Meksika Türkiye’den daha yüksek bir oranda büyüme hızına sahipken bu oran son yıllarda azalarak, Türkiye’nin gerisinde kalmıştır. Nüfus yapısı, şehirleşme, işsizlik oranı, eğitim durumu, ekonomik altyapı, sanayi politikaları, dış ticarette bölgesel bağımlılık gibi konularda Türkiye ile benzer noktaları bulunan Meksika’yı Türkiye’den ayıran yegâne unsur ise sahip olduğu petrol üreticisi olma vasfıdır. Bu sayede Türkiye’nin cari açık problemine Meksika’nın sahip olmadığı görülmektedir.(9) Meksika’nın yükselen bir ekonomi olması ülkeyi ön plana çıkartarak, benzer ülke ve ekonomilerle yan yana getirilmesini sağlamıştır.


Endonezya Cumhuriyeti

Bir Güney Asya ülkesi olan Endonezya Cumhuriyeti ise dünyanın en fazla Müslüman nüfusunun yaşadığı devlet olması bakımından hem MIST içinde hem de uluslararası toplumda farklı bir imaj kazanmasını sağlamaktadır. Birçok etnik topluluğa sahip olan Endonezya, farklılıkları barış içinde bir arada yaşaması ve yaşatabilmesi bakımından dünyaya örnek teşkil etmektedir.


Zengin yer altı ve yer üstü kaynaklarına sahip olan Endonezya bu alanda politikalar geliştirerek, ekonomik gücünün artmasına paralel olarak petrol rezervlerinin değerlendirilmesi hususunda da ilerlemeler kaydetmektedir. Endonezya’yı enerji politikalarında da ön plana çıkaran dünyada 3. en büyük kalay üreticisi olmasıdır.(10) Dışa bağımlılığını yıllar itibariyle azaltmayı başarabilen bir Endonezya doğru enerji, ekonomi, siyasi ve sosyal politikalar ile ülkenin ilerlemesine katkıda bulunarak, uluslararası arenada hak ettiği yeri alabilecektir.


İstatistiklerine bakıldığında Endonezya 2010 yılı itibariyle dünyada GSYİH bakımında 15. sırada, yüzölçümü bakımından 15. sırada, büyüme hızı bakımından 50. sırada, nüfus bakımından 4. sırada yer almaktadır. MIST ülkeleri arasında ise; büyüme hızı ve GSYİH bakımından 3. sırada; nüfus bakımından ise 1. sırada, yüzölçümü bakımından ise 2. sırada yer almaktadır.


Kore Cumhuriyeti (Güney Kore)

Doğu Asya’da bölgesel güç olma vasfını elde eden Güney Kore, gelişmiş bir ülke olması ile öne çıkmaktadır.(11) 1948 yılında Kore’nin bölünmesi ile birçok zorlu dönemlerden geçen Güney Kore kısa bir süre zarfında ülkesini kalkındırmayı başarmıştır. Bölgesindeki potansiyeli ile dikkatleri üzerine çekmekle birlikte özellikle Kuzey Kore’ye karşı ABD ile sıkı işbirliği içerisinde olup, önemli bir müttefik devlet rolündedir.


Güney Kore 2010 yılı itibariyle dünyada GSYİH bakımından 12. sırada; büyüme hızı bakımından 49. sırada; nüfus bakımından 26. sırada; yüzölçümü bakımından 109. sırada yer almaktadır. MIST ülkeleri arasında ise; GSYİH ve büyüme hızı bakımından 2. sırada, yüzölçümü ve nüfus bakımından 4. sırada yer olmaktadır.


Gelecek senaryolarında dünya cazibe merkezlerinin Asya’ya doğru ilerleyeceği göz önüne alınacak olursa (12) Güney Kore’nin de hem bölge devletleriyle hem de diğer aktörlerle ilişkileri önem kazanacaktır. MIST ülkeleri içinde nüfus ve yüzölçümü bakımından geride olsa da sahip olduğu ekonomik gücü Güney Kore’ye avantaj sağlamış, diğer ülkelerle rekabet edecek seviyeye gelmesine vesile olmuştur. Gelişmiş ekonomiler sınıfında yer alan ve yüksek teknolojiye sahip olan Güney Kore Asya’nın en büyük üçüncü ekonomisi olması ile bölgedeki gücünü ispat etmiş (13), ekonomisini çeşitlendirerek birçok sektörde üretim yapması ise gücüne her geçen gün güç katmıştır.


Türkiye

MIST’in en önemli ve en aktif gücü olarak sayabileceğimiz Türkiye ekonomi politikaları yanında dünya siyasetinde de söz sahibi olmaya başlaması bakımından ön plana çıkmaktadır. Hatta MIST ülkeleri arasında en popüler devlet olarak nitelendirilmesi yanlış olmayacaktır.


Önceleri BRIC Grubunun içine dâhil edilerek T-BRIC ülkeleri arasında yer alacağı düşünülürken, grup BRICS adını almış (14), Türkiye ise 2011 yılı itibariyle MIST Grubu içerisinde yer almıştır. Türkiye’nin stratejik konumu düşünüldüğünde grubun önemi anlaşılmakta ve artmaktadır.


Türkiye 2010 yılı itibariyle dünyada GSYİH ve büyüme hızı bakımından 16. sırada, nüfus bakımından 17. sırada; yüzölçümü bakımından 37. sırada yer almaktadır. MIST ülkeleri arasında ise; GSYİH bakımından 4. sırada, nüfus ve yüzölçümü bakımından 3. sırada yer olmakta olup, en dikkat çekici özelliği ise; bütün kategorilerde gerilerde yer almasına karşın, büyüme hızı bakımından grup içindeki en yüksek ülke olmasıdır.

 

Yükselen bir güç olarak tanımlanan Türkiye, hem bölgesel hem de dünya istikrar ve barışına yönelik olarak aktif bir şekilde politikalar üreterek, küresel bir güç olmaya oynamaktadır. Birçok uluslararası teşkilata üyeliği bulunan Türkiye, MIST ülkeleri içindeki tek NATO üyesi ve AB’ye aday devlet olma özellikleri bakımından da dikkat çekmektedir. Grup içerisinde nüfus bakımından ikinci en kalabalık Müslüman nüfus olması Türkiye açısından; böyle bir oluşumda iki Müslüman devletin olması ise uluslararası açıdan büyük önem arz etmektedir.


Özellikle son yıllarda geliştirdiği Batı’dan nispi bağımsız ve özgün politikaları sayesinde dünyada yıldızı parlamış, artan siyasi gücü yanında; sürekli büyüyen, dinamik, krizlere karşı bağışıklık kazanmış serbest ekonomisi ile dikkatleri üzerine çekmektedir. Her ne kadar MIST’in şu an itibariyle BRICS gibi dünya politikalarında söz sahibi olmak adına bir amacı bulunmasa da, ilerleyen süreçlerde MIST’in daha kurumsal bir hal almasıyla, daha farklı görevler üstlenmesi de muhtemeldir. Özellikle Ankara’nın bu konu da katkı sağlayacağı ve liderliği üstleneceği aşikârdır.


Çok Kutuplu Sistemin Oluşmasına Katkı

Çok kutuplu sistemin oluşmasına katkı yapan BRICS gibi MIST de bu anlam da önemli bir görev alacaktır. Ancak BRICS ve MIST’in aynı kefede tutulmaması gerekmektedir. Zira devasal ekonomilerden oluşan BRICS, küresel bir aktör olma yolunda adım adım ilerleyerek, Atlantikçi yapıya karşı dengeli bir yapının kurulmasına zemin hazırlamaktadır. (15) Ayrıca BRICS ve MIST’i oluşturan dokuz devletten Türkiye’yi de dâhil edersek beşinin Asya ülkeleri olması Asya kıtasına olan güçlü ilgiyi gözler önüne sermektedir. (16)


MIST’in ise BRICS gibi bir iddiası olmamakla birlikte, bilakis bu devletler Batılı güçlere yakınlığı ile bilinmektedir. İki grup arasında kıyaslama yapılmaya devam edildiğinde, BRICS ülkelerinin de ortak olmayan yönleri bulunmakla birlikte, MIST ülkelerinin birbirine daha fazla benzediği görülmektedir. Kendi bölgelerinde güçlü olarak addedebileceğimiz bu ülkeler günbegün gelişmektedirler. Ülkelerin uyumlu bir şekilde hareket etmesi siyasi açıdan olmasa bile ortak ekonomi politikaları üretmesi grubun önemini artıracak, dünya çapında sözü dinlenir, etkisi artan bir grup olmasını sağlayacaktır.


BRICS’e ikinci bir alternatif olarak değerlendirilen MIST ülkelerinin geleceğinin parlak olarak görülmesi diğer dış güçlerin hedeflerini bu ülkelere doğru yöneltebilecektir. (17) Ayrıca çok kutuplu dünya düzeninde büyümenin motoru da bu gelişen ülkeler olacağı ortaya konulmaktadır. (18)


Uluslararası İlişkiler Teorileri ve MIST Ülkeleri

Aslında bu ülkelerin yan yana gelmesi ilk defa MIST ile gerçekleşmemiştir. Birçok uluslararası teoride de bir araya gelen bu ülkeler Zbigniew Brzezinski’nin Büyük Satranç Tahtası teorisinde de adlarını duyurmuşlardır. MIST ülkelerinden Endonezya’nın önemli bir ülke olduğu savunularak, ülkenin yeterli ulusal desteğe sahip olmadığı ve bu sebeple de jeostratejik oyuncu olma gücüne erişemedikleri belirtilmektedir. Güney Kore ve Türkiye’nin de aralarında bulunduğu ikinci grup ülkelere ise “Jeopolitik Eksenler” adı verilmektedir. Bu devletlerin ehemmiyet arz etmesi ise bulundukları hassas coğrafyadan kaynaklanmaktadır. (19)


Bir başka jeopolitik teori olan ve Paul Kennedy tarafından ortaya çıkarılan Eksen Ülkeler Teorisinde ise Güney Kore hariç diğer bütün MIST ülkelerinin adı geçmekte olup bu ülkelere “Eksen Ülke” adı verilmektedir. (20) Bu ülkeler arasında BRICS ülkelerinden Hindistan, Güney Afrika ve Brezilya’nın da adının geçmesi önemli olup, BRICS ülkelerinin de bir araya getirilmesinin tesadüf olmadığı gözlenmektedir.


Uluslararası Teşkilatlar ve MIST Ülkeleri

Bu ülkelerin uluslararası teşkilatlarla ne kadar entegre oldukları da önemlidir. İlk olarak; barış ve güvenlik, ekonomik ve sosyal kalkınma, insan hakları, insani ilişkiler ve uluslararası hukuk gibi konularda bütün dünya ülkelerini ilgilendiren kararlar alan ve uygulayan bir merci olan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi geçici üyeliğine 2009-2010 dönemi için seçilen Türkiye ve Meksika diplomatik bir başarı elde etmiş, bu görev süresince iki devlet de politikalarını BM gibi dünya çapında bir teşkilatta dile getirmiş olmaları bakımından önemli bir rol üstlenmiştir.


Bu dört ülkenin hepsinin G-20 üyesi devlet olmasının yanı sıra Türkiye ve Endonezya D-8 ve İKÖ ülkeleri arasında yer almaktadır. Endonezya hariç diğer ülkeler OECD mensubudur. Ayrıca AB adaylık müzakereleri devam eden Türkiye haricinde diğer MIST ülkelerinin de AB ile ikili ilişkiler sürmekte olup, çeşitli Serbest Ticaret Anlaşmaları imzalanmaktadır.(21) İhracatın ekonomilerinde çok büyük bir orana sahip olan ülkeler bu doğrultuda gerek AB ile gerekse de diğer devletler ile ticaret yapmaya devam etmektedirler. Ayrıca bu dört ülkenin de gerek bölgesel oluşumlarda yer alması, gerekse de uluslararası örgütlerle de işbirliği içerisinde olması karşılıklı işbirliğine verilen önemin artması ile gelecekte de ülkelere verilen değeri artırabilir.


Sonuç

Bölgesel bir güç olma yolunda hızla ilerleyen MIST ülkeleri ilerleyen yıllarda grubun tam anlamıyla kurumsallaşması neticesinde daha farklı bir rol üstlenebileceği ihtimal dâhilindedir. Yükselen ekonomiler olarak nitelendirilen bu ülkelerin kendine özgü bir tarzı bulunmakla birlikte, ortak yönleri kalabalık nüfusları, büyük pazarları ve büyüme hızlarıdır. Dört ülke de G-20 üyesi olmakla birlikte, her bir ülkenin milli geliri dünya ekonomisinin yaklaşık %1’i civarındadır. Uluslararası finansı şekillendiren bu oluşumların fikir babası O’Neill ise, 2020 yılı itibariyle küresel büyümenin yarısının BRICS ülkelerinden kaynaklanacağını öngörmektedir. Ayrıca MIST ülkelerinin de küresel ekonomik büyümeye önemli bir katkı sağlayacağı tezini savunmaktadır. Bu tez ile O’Neill’in yeni bir on yıl başlattığı düşünülmektedir. (22)


Üç Asya gücü ve bir Latin gücünden oluşan MIST farklı kıtalardan ülkeleri bünyesine katarak gücünün sınırlarını genişletebilir. Bu ise ortak ekonomi politikaları uygulandığı, kendi aralarında ticareti artırdığı vakit küresel ekonomiye de bir dinamizm katacaktır. Özellikle BRICS’in gelecekte MIST’in gücüne ihtiyaç duyabileceği olasılığı karşısında hem BRICS’in gücünün hem de MIST’in öneminin ve etkinliğinin artacağı kaçınılmaz olarak ortaya çıkabilir. Bu doğrultuda ortak tavır takınmaları çok kutuplu bir dünya düzeninde ülkelerin güttükleri politikalarda tam anlamıyla bir duvar görevi görerek, uygulamaya geçmeden icraatların önlenmesine yardımcı olabilecektir. Bu doğrultuda kendi bölgelerindeki komşu ülkelerle barış ve işbirliği çerçevesinde politikalar gütmesi bölgesel olarak; diğer ülkelerle ve uluslararası örgütlerle iyi ilişkiler kurması ise küresel olarak barış, işbirliği ve istikrara dayalı bir toplum oluşmasına hizmet edecektir.


Büyük gelişen ülkeler grubu ve büyüyen ekonomiler olarak değerlendirilen MIST ülkeleri dünya nüfusunun, yüzölçümünün ve küresel gelirin belli bir oranını temsil etmektedir. MIST’in şu anda sahip olduğu özellikleri daha iyi noktalara taşıması üye ülkelerin yükselmelerine katkı sağlayacaktır. Gruba üye ülkeler kendi iç sorunlarını çözerek, yapısal reformlarda bulunarak, uluslararası düzeydeki gelişmelere alternatifler önererek çözüm süreçlerine katkıda bulunabilecektir. Ayrıca bunun az gelişmiş ülkelere de örnek teşkil edeceği dâhilinde hareket edilmesi gerekmektedir. Söz konusu bu ülkeler verimlilik bakımından ve yatırımcıların yeni gözde ülkeleri olarak da önümüzdeki süreçte öne çıkacak ülkeler olacağı öngörülmektedir. MIST de BRICS gibi tek kutuplu bir sistem yerine daha adil çok kutuplu bir dünya düzenine geçişi mümkün kılabilecektir.

 

Sonnotlar:

(1) Jim O’Neill, (30.11.2001), Goldman Sachs, Building Better Global Economic BRICs, Goldman Sachs, Global Economics Paper No: 66
(2) Simon Roughneen, (01.02.2011), “After BRIC comes MIST, the acronym Turkey would certainly welcome”, http://www.guardian.co.uk/global-development/poverty-matters/2011/feb/01/emerging-economies-turkey-jim-oneill, Erişim tarihi: 24.08.2011
(3) Probitas Partners,(12.2010), “Private Equity Deskbook 2011”,
http://www.probitaspartners.com/pdfs/probitas_partners_private_equity_deskbook_2011.pdf, s. 2, Erişim tarihi: 05.09.2011
(4) Shasha Dai, (17.05.2011), “BRIC, meet MIST”, Wall Street Journal, http://blogs.wsj.com/privateequity/2011/05/17/bric-meet-mist/, Erişim tarihi: 06.09.2011
(5) CIA World Factbook, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html, Erişim tarihi: 03.09.2011
(6) TÜİK, http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?tb_id=39&ust_id=11, Erişim tarihi: 30.08.2011
(7) Instituto Nacional de Estadistica y Geografia, (25.11.2010), http://www.inegi.org.mx/inegi/contenidos/espanol/prensa/comunicados/rpcpyv10.asp, Erişim tarihi: 06.09.2011
(8) Probitas Partners, a.g.e., s. 22
(9) Didem Eryar Ünlü, (09.03.2011), “BRIC ve MIST içinde en farklı Türkiye”, DÜNYA, http://www.dunya.com/bric-ve-mist-i%C3%A7inde-en-farkl%C4%B1-t%C3%BCrkiye_116332_haber.html, Erişim tarihi: 24.08.2011
(10) Bkz. http://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia, Erişim tarihi: 22.08.2011
(11) Bkz. http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1123668.stm, Erişim tarihi:06.09.2011
(12) Pınar Elbasan,(17.08.2011),”BRICS:Çok Kutuplu Bir Dünyaya Doğru”, BİLGESAM, http://www.bilgesam.org/tr/index.php?option=com_content&view=article&id=1120:brics-cok-kutuplu-bir-duenyaya-doru&catid=89:analizler-latinamerika&Itemid=142, Erişim tarihi: 24.08.2011
(13) Bkz. http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1123668.stm, Erişim tarihi:06.09.2011
(14) Elbasan, a.g.m.
(15) Elbasan, a.g.m.
(16) Probitas Partners, a.g.e., s. 23
(17) Probitas Partners, a.g.e., s. 40
(18) Eryar, a.g.m.
(19) Atilla Sandıklı, (2011), Jeopolitik ve Türkiye Riskler ve Fırsatlar, BİLGESAM, Rapor No:27, İstanbul, s. 8-9
(20) “Amerika Birleşik Devletleri ve Eksen Ülkeler”, (16.11.2010),  Politik Akademi, http://www.politikakademi.org/2010/11/amerika-birlesik-devletleri-ve-eksen-ulkeler-2/, Erişim tarihi:06.09.2011
(21) European Commission, http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=720, http://ec.europa.eu/trade/creating-opportunities/bilateral-relations/countries/mexico/, http://ec.europa.eu/trade/creating-opportunities/bilateral-relations/countries/indonesia/, Erişim tarihi: 06.09.2011
(22) Bkz. http://ekonomi.haberturk.com/makro-ekonomi/haber/597809-mist-gibi-olmus, Erişim tarihi:24.08.2011

Back to Top