Fransa: Ulusal Kimlik Bakanlığı ve Kimlik Tartışmaları

Ayşim PARLAKYILDIZ
24 Ocak 2011
A- A A+

Avrupa’da yükselen sağ merkezli milliyetçi ve ulusalcı kimlik demokratik değerler sistemiyle oldukça tezat bir süreci doğurmaktadır. Bazı Avrupa ülkeleri göçmenlerin ve yabancıların statülerine ilişkin kurumsal düzeyde önemli değişikliklere gitmektedir. Fransa’da Sarkozy iktidarının 2007’de kurduğu Ulusal Kimlik Bakanlığı bu konuda ilk adımlardan biri olmuştur.

 

Fransız Ulusal Kimlik Bakanlığı uzun adı ‘Göç, Uyum, Ulusal Kimlik ve Dayanışmalı Gelişme Bakanlığı” olarak 2007’de kurulmuş ve 16 Kasım 2010 tarihinde lağvedilmiştir. Lağvedilen Ulusal Kimlik Bakanlığı’nın işlevini yürütecek birim İçişleri Bakanlığı bünyesinde sekreterlik seviyesine indirilmiştir.

 

Ulusal Kimlik Bakanlığı’na Neden İhtiyaç Duyuldu?

Bugün Fransa, Doğu Avrupa ve Kuzey Afrika başta olmak üzere pek çok ülkeden göç almaktadır. Fransa, mültecileri ve yasadışı yolla gelen göçmenleri istememektedir. Dolayısıyla, göç ve entegrasyon meselelerinin ulusal kimliği zedelediği hatta tehdit ettiği düşüncesiyle böyle bir bakanlığa ihtiyaç duyulmuştur. Daha ayrıntılı bir biçimde ifade edilecek olursa; yasadışı göçe, yabancılar belgesinin alınmasında başvurulan hilelere ve yabancıların yasadışı çalışmasına karşı böyle bir bakanlığın kurulması gereği duyulmuştur. Bütün bu nedenlerle 18 Mayıs 2007 tarihinde yayınlanan bir kararnameyle Fransa’da Ulusal Kimlik Bakanlığı kurulmuştur.


Nicolas Sarkozy; Ulusal Kimlik Bakanlığı’nın kuruluş kararını ilk defa 8 Mart 2007 günü Fransız televizyon kanallarından France 2’de yayınlanan ‘A vous de juger’ adlı program esnasında dile getirmiştir. (1) 11 Mart 2007 tarihinde, başbakan, eski sosyalist, Laurent Fabius, Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde UMP adayı Nicolas Sarkozy’yi “Aşırı sağın oylarını ve düşüncelerini temizlemek” (2) ile suçlamış ve buna cevaben aynı tarihte Sarkozy, Canal Plus’de (Canal +) kendini savunmak için bir programa katılmıştır. Halk Hareketi Birliği (UMP) adayı katıldığı programda, eğer seçilirse bir ‘Ulusal Kimlik ve Göç Bakanlığı” kuracağını ifade etmişti.

 

Bir ülkenin, etnik kökeni ne olursa olsun bütün vatandaşlarını ulusal değerleriyle ve ulusal kültürüyle yoğurarak ulusal bir kimlik çatısı altında toplamak arzusu gayet doğaldır. Bu, her ülkenin ideal arzusudur. Bununla birlikte, Nicolas Sarkozy’nin 2007 yılındaki Cumhurbaşkanlığı seçimleri sırasında oluşturduğu kampanya çerçevesinde “ulusalcı” bir söylem geliştirmesi ırkçı sağ kesimin oylarını toplayabilmek adına idi. Ancak Sarkozy’nin bu söylemi Cumhurbaşkanı seçildikten sonra da devam etmiş ve gerçekleştirdiği politikaların zeminini oluşturmuştur. Sarkozy, cumhuriyet değerlerinin ulusal kimliğin önemli bir parçasını oluşturduğunu savunmaktadır.

 

18 Mayıs 2007’de kurulan Ulusal Kimlik Bakanlığı’na atfedilen 31 Mayıs 2007 tarihli kararname gösteriyor ki bu yeni bakanlık, kendisinden önceki diğer bakanlıklar – 1958’de kültür, 1971’de çevre- gibi daha eski diğer bakanlıklara bağlı olan görevleri ve yönetimleri yeniden bir araya getirmektedir.(3) Bakanlığın görevini tanımlayan kanuna göre Ulusal Kimlik Bakanlığı; hükümetin göç, iltica, göçmen halkın uyumu, ulusal kimlik ve dayanışma politikasını hazırlamak ve uygulamakla yükümlü olarak oluşturulmuştur. Bakanlığın görev tanımı ayrıca yabancı uyrukluların Fransa’ya girişini, konaklama ve faaliyetlerini düzenlemeyi de içerir.

 

Ulusal Kimlik Bakanlığı’nın başına ilk olarak Brice Hortefeux getirilmiştir. Brice Hortefeux 18 Mayıs 2007 tarihinden 15 Ocak 2009 tarihine kadar bakanlıkta kalmıştır. Sonra Hortefeux’nün İçişleri Bakanı olmasıyla yerine sosyalist Éric Besson getirilmiş ve 13 Kasım 2010 tarihine kadar da Besson bakanlık görevini yürütmüştür.

 


Ulusal Kimlik Tartışmaları

Besson yasadışı göçmen sorunuyla ilgilendiği sırada, Cumhurbaşkanı Sarkozy’nin, İsviçre’deki minare referandumuyla ilgili olarak Le Monde gazetesine yazdığı bir yazıyla “ulusal kimlik” tartışması başlamıştır. Ulusal kimlik tartışmaları çerçevesinde Fransızlara “Fransız olmak nedir?” sorusu sorulmuş ve konuyla ilgili açılan bir internet sitesinde Fransızların soruya verdiği cevaplar araştırılmıştır. Açılan internet sitesinde sorulan soruya verilen cevaplar tartışmalara neden olurken, Sarkozy ve hükümeti ise sert eleştirilere maruz kalmıştır. Eleştirilerde ulusal kimlik söyleminin ırkçı bir söylem olduğunun altı çizilmekle beraber; Fransız ve dünya kamuoyunda Sarkozy’nin önümüzdeki yıl gerçekleşecek olan seçimler için ulusal kimlik politikasını bir yatırım aracı haline dönüştürdüğü görüşü de hâkimdir.

 

Diğer taraftan sosyal bilimler alanındaki 20 akademisyen ‘Ulusal kimlik Bakanlığı kaldırılsın’ yönünde 4 Aralık 2009 tarihli bir çağrıda bulunmuş bu çağrı hızla yayılmıştır. Aralarında Etienne Balibar, Eric Fassin, Françoise Heritier, Laurent Mucchielli, Pap N’diaye, Gerard Noiriel ve Patrick Weil’in bulunduğu akademisyenler, ulus fikrine dayalı milliyetçi tavra karşı Fransız Cumhuriyeti’nin temelindeki evrensel değerlerin vurgulanması gerektiğini dile getirmişlerdir.(4)

 

Bakanlık kuruluşuna ilişkin etkili eleştirilerden biri de Sandrine Mazetier’ye aittir. Sosyalist Parti’nin göçmen işlerinden sorumlu üyesi Sandrine Mazetier yaptığı açıklamada; böyle bir bakanlığın meydana getirilmesinin, aidiyet kriterlerini ulusal kimlikle sınırlama yaklaşımını ortaya koyduğunu ve Fransız kimliğinin devlet tarafından belirlenen normların bir parçası olamayacağını belirtmiştir. Fransız kimliğinin toplumun içinde her daim büyüyen bir şey olması gerektiğini, hükümet tarafından ortaya konan tartışmanın ise etnik temelli kimlikle sınırlanma riskini artırmaktan başka bir işe yaramayacağını ifade etmiştir.(5)

 


Ulusal Kimlik Bakanlığı’nın İşlevi Hakkındaki Tartışmalar

‘Göç’ ve ‘ulusal kimlik’ kavramlarının bakanlığın adında yan yana kullanılması biraz kafa karıştırıcıdır. Sarkozy’nin bir göç bakanlığı kurmayı dilediği, fakat kendisinin, ‘göç’ kelimesini ‘ulusal kimlik’ ifadesiyle birleştirdiği belirtilmektedir. Bakanlık ‘Göç ve Uyum Bakanlığı’ olarak adlandırılabilirdi. Ancak Sarkozy aşırı sağa bırakılan ulus temasını tekrar ele geçirmek için ‘ulusal kimlik’ terimini kullanmayı tercih ettiği zannedilmektedir. (6)  Fakat daha sonraki birkaç ay içerisinde birinci Fillon hükümetinde, aynı bakanlığın bünyesinde, iki kavramın birbirine yaklaşması nedeniyle; bu bakanlık, ırkçılık karşıtı dernekler ve sol partiler tarafından ‘cumhuriyetçi gelenek karşıtı’ ve ‘utanç bakanlığı’ olarak nitelendirilmiş ve yuhalanmıştır.(7)

 

Koyu bir Sarkozy yanlısı ve eski bir sosyalist olarak nitelendirilen Ulusal Kimlik Bakanı Éric Besson tarafından ülke çapında başlatılan “Ulusal Kimlik” tartışmasının beraberinde, Başbakan François Fillon ve hükümetinin ulusal kimliği tanımlamak ve tanıtmak için hazırladıkları kampanya çerçevesinde bir dizi öneri sunulmuştur. Bununla birlikte, Şubat 2010’da Başbakan François Fillon’un önderliğinde, Bakanlar Kurulu ulusal kimlik tartışmalarının somut kararlara dönüşmesi adına akademisyenlerden ve elitlerden oluşan bir Ulusal Kimlik Komisyonu’nun oluşturulmasını istemiştir. Konuyla ilgili olarak basında çıkan haberlerde; François Fillon, Fransız olmaktan gurur duyulabilmesi ve Cumhuriyet değerlerinin öne çıkarılması için, milletvekilleri ve tarihçilerin de aralarında bulunduğu yeni bir uzmanlar heyeti kurulacağını bildirerek; “Cumhuriyet değerlerine saygı duyulması vurgulanacak. Özellikle de kadınla erkek arasındaki eşitlik ve Fransızca bilme düzeyi öne çıkarılacak” demiştir. Beraberinde; yeni program uyarınca, Fransa'ya yeni gelen göçmenlerin Fransızca ve cinsiyet eşitliği kurslarına yazılacağını, Fransız vatandaşlığına yeni kabul edilenlerin de bir törenle Fransız değerlerine bağlı kalacaklarını taahhüt etmeleri gerektiğini bildirmiştir.(8)

 


Ulusal Kimlik Bakanlığı Neden Lağvedildi?

Kuruluşundan bu yana üzerinde sıklıkla tartışılan Ulusal Kimlik Bakanlığı’nın kaldırılması için yoğun çaba sarf edilmiştir. Aralarında; Françoise Héritier, Tzvetan Todorov, Luc Boltanski, Gérard Noiriel, Patrick Weil ve Étienne Balibar gibi çok sayıda dünyaca ünlü filozof, antropolog, tarihçi ve sosyologun bulunduğu aydınlar grubu Ulusal Kimlik Bakanlığı’nın kaldırılması için imza kampanyası başlatmıştır. Üstelik söz konusu girişim; çok sayıda dernek, parti, sendika ve sivil toplum örgütleri tarafından da destek görerek Fransız ve dünya kamuoyunda yankı uyandırmayı başarabilmiştir. Sözkonusu kampanyayla ilgili 7 Ocak’ta internet ortamında başlatılan imza kampanyasına 20.000 kişinin yanında pek çok dernek destek vermiştir. Kampanyayı sahiplenen Solcu Partiler Platformu’na Sosyalist Parti, Antikapitalist Yeni Parti, Radikal Sol Parti’den ve Bayrou’nun ‘Demokratik Hareket’ine kadar çok sayıda siyasi oluşum dâhil olmuştur.(9)

 

Bundan başka, bakanlığın kaldırılması için bir destek de sinema sektöründen gelmiştir. Yönetmenliğini Thomas Lacoste’un yaptığı ‘Ulysse Clandestin” adlı belgesel filmin bu süreçteki katkısı da unutulmamalıdır. Söz konusu film; Pap Ndiaye, Gérard Noiriel gibi tarihçilerin; Michel Agier, Marcel Detienne gibi antropologların, Luc Boltanski, Eric Fassin gibi sosyologların ve ‘Ulusal Kimlik ve Göç Bakanlığı’nın Kaldırılması İçin Topluluk’un bütün üyelerinin katılımıyla (10) gerçekleştirilmiştir.

 

Ulusal Kimlik Bakanlığı lağvedilirken, bakanlık İçişleri Bakanlığı’na bağlı bir sekreterlik seviyesine düşürülmüştür. Ulusal Kimlik Bakanlığı’nın kurulması ve hemen akabindeki süreç çok gürültülü olmasına karşın, bakanlığın lağvedilmesi o kadar gürültülü olmamıştır. Konuyla ilgili olarak tarihçi Gérard Noiriel’in sözleri kayda değerdir: “Sevinemeyiz, çünkü üç yıllık varoluş sürecinde bu bakanlık; kötü yaralar olan ‘Yabancı kökenli Fransız’ kavramının kullanımını ya da ‘Fransız bile olsalar istenilmeyen yabancılar’ gibi damgalamaları çoğalttı.” (11) Noiriel’in bu sözleri, Fransa’da ulusal kimlik kavramının nasıl anlaşıldığını ve bakanlığın kurulması ile söylem düzeyinde gerçekliği inşa edilen yabancı düşmanlığını göz önüne sermektedir.

 


Sonuç

Kendisini; bölünmez, laik, demokratik ve sosyal bir cumhuriyet olarak tanımlayan ve köken, ırk ve din farkı gözetmeksizin bütün yurttaşların yasalar önünde eşitliğini savunan bir ülke olarak Fransa, ‘ulusal kimlik’ politikasıyla ‘Fransız olmanın gittikçe zorlaştırıldığı’ yönünde bir kanaate neden olmuştur. Eşit siyasal yurttaşlardan oluşan bir Fransa ideali, De Gaulle ile başlayan ve hâlâ devam eden 5. Cumhuriyet döneminde önemli açmazlarla karşı karşıyadır. Din, dil, ırk, etnisite ve cinsiyet farkı gözetmeksizin eşit siyasal yurttaşı var etmeyi amaç edinmiş Fransa'nın, özellikle göçmenlerin kimliklerini, kültürel, dinsel ve etnik farklılıklarını tanımayıp bu talepleri sindirmeyi hedefleyen asimilasyonist bir yaklaşım sergilemesi, Cumhuriyet projesinin ve değerlerinin tehdit altında olduğunu göstermektedir.(12)

 

 


Dipnotlar:

(1) Identité Nationale, Préférence Nationale: Un Vocabulaire d’Extrême Droite,
http://www.politique.net/2007031504-identite-nationale-preference-nationale-un-vocabulaire-d-extreme-droite.htm (21 Kasım 2010).

(2) Polémique Autour de Ministère de l’Immigration Proposé par Sarkozy,
http://www.la-croix.com/article/index.jsp?docId=2297252&rubId=4076 (21 Kasım 2010).

(3) Jérôme Valluy, Quelles sont les Origines du Ministère de l’Identité Nationale et de l’Immigration?, http://www.cairn.info/revue-cultures-et-conflits-2008-1-page-7.htm
(9 Kasım 2010).

(4) Fransa: Ulusal Kimlik Bakanlığı’na Karşı İmza Kampanyası Yayılıyor,
http://www.ekopolitik.org/public/news.aspx?id=4474 (10 Kasım 2010).

(5) Fransa: Ulusal Kimlik Bakanlığı’na Karşı İmza Kampanyası Yayılıyor,
http://www.ekopolitik.org/public/news.aspx?id=4474 (10 Kasım 2010).

(6) Identité Nationale, Préférence Nationale: Un Vocabulaire d’Extrême Droite,
http://www.politique.net/2007031504-identite-nationale-preference-nationale-un-vocabulaire-d-extreme-droite.htm
(21 Kasım 2010).

(7) Thomas Vampouille, L’Identité Nationale, Vie et Mort d’Un Ministère Contesté, http://www.lefigaro.fr/politique/2010/11/15/01002-20101115ARTFIG00751-l-identite-nationale-vie-et-mort-d-un-ministere-conteste.php (12 Kasım 2010).

(8) Fransa’nın Yeni Ulusal Kimlik Planları,
http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2010/02/100209_france_national_id.shtml (09 Şubat 2010).

(9) Fransa: Ulusal Kimlik Bakanlığı’na Karşı İmza Kampanyası Yayılıyor,
http://www.ekopolitik.org/public/news.aspx?id=4474 (10 Kasım 2010).

(10) Ulysse Clandestin – Observatoire Citoyen,
http://observatoirecitoyen.over-blog.org/article-ulysse-clandestin-52117933.html (19 Kasım 2010).

(11)  La Supression du Ministère de l’Identité Nationale,
http://www.ldh-toulon.net/spip.php?article4176 (21 Kasım 2010).

(12) Ayhan Kaya, Fransa’da Yoksulluk ve Müslüman Ateistler: Beur Ayaklanması,
http://www.eurozine.com/articles/article_2006-05-03-kaya-tr.html (19 Kasım 2010).

Back to Top