Avrupa Birliği’nin Yenilenebilir Enerji Politikası

Ufuk KANTÖRÜN
29 Nisan 2010
A- A A+

Ekonomik bütünleşmesini tamamlamasının ardından dünyanın en büyük ekonomisi haline gelen Avrupa Birliği, enerji alanında da dünyanın en önemli pazarlarından biridir. Günümüzde, petrol ve doğalgaz, Birlik ülkelerinin en önemli enerji kaynaklarıdır ve Birlik ülkeleri her iki enerji kaynağında da ihtiyaçlarının büyük bölümünü ithalatla sağlamaktadır. Dış ülkelere bağımlılık enerji arzı güvenliği açısından sorunlar yaratmakta söz konusu enerji kaynaklarındaki ani fiyat artışları Birlik üyesi ülkelerin ekonomilerini olumsuz yönde etkilemektedir.  Enerji arzı güvenliğinin yanı sıra, tüm dünyayı etkileyen çevre sorunlarına yol açan küresel ısınmayla mücadele de Avrupa Birliği’nin önem verdiği konular arasındadır. Fosil kaynaklardaki dışa bağımlılık ve küresel ısınmanın getirdiği sorunlar Birliği alternatif enerji kaynakları arayışına yöneltmiştir. Yenilenebilir enerji alternatif enerji kaynağı olarak ön plana çıkmış; yenilenebilir enerji kaynakları Avrupa Birliği’nin enerji politikalarında daha fazla yer almaya başlamıştır.

 

1970li ve 1980li yıllarda Avrupa Birliği’nin yenilenebilir enerji politikası, yenilenebilir enerjiyle ilgili araştırma faaliyetlerinin desteklenmesine yönelikti. 1973 ve 1979 yıllarındaki petrol krizleri, petrolde dışa bağımlı Avrupa ülkelerini zor durumda bırakmış; Avrupa ülkelerinin ekonomileri petrol fiyatlarındaki artıştan olumsuz etkilenmişlerdi. İleride tekrar yaşanabilecek benzer krizlerden daha az etkilenmek için Avrupa Birliği Konseyi’nin 1974 yılında kabul ettiği Yeni Enerji Politikası Stratejisi’nde üye ülkelere jeotermal ve hidroelektrik gibi yenilenebilir enerji kaynaklarından daha fazla yararlanılmasını tavsiye edilmiştir.  1986 yılında, Avrupa Birliği Konseyi tarafından kabul edilen 1995 yılına kadar ulaşılması öngörülen hedefler arasında yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesi ve kullanımının üye ülkeler tarafından teşvik edilmesi yer almaktaydı.

 

1990lı yıllardan günümüze gelen süreçte ise, Avrupa Birliği yenilenebilir enerjiyle ilgili araştırmaları desteklemenin yanı sıra, yenilenebilir enerjinin enerji piyasasında daha fazla yer almasına yönelik politikalar oluşturmaya, Birlik çapında hedefler belirlemeye başlamıştır. 1996 yılında Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanan Yeşil Kitap’ta yenilenebilir enerji kaynaklarının faydalarının üzerinde durulmuştur. Yeşil Kitap, yenilenebilir enerjinin Avrupa Birliği’nin enerji ithalatına olan bağımlılığını azaltacağını, bölgesel kalkınma ve istihdam sorunları üzerinde olumlu etki yapacağını vurgulamıştır. Ayrıca 2010 yılına kadar yenilebilir enerji kaynaklarının toplam enerji üretimindeki paylarının %12’ye çıkarılmasını hedeflemiştir.  1997 yılında Avrupa Birliği Komisyonu tarafından hazırlanan Beyaz Kitap’ta, yenilenebilir enerjinin enerji arz güvenliğine ek olarak CO2 emisyonlarının azaltılmasında önemli rol oynayabileceğinin altı çizilmiştir. Beyaz Kitap 2010 yılına kadar elektrik üretiminin %23.5’lik kısmının başta hidroelektrik olmak üzere yenilenebilir enerji kaynaklarından temin edilmesini öngörmüştür. Ancak Avrupa Komisyonu’nun 2010 yılı için hem Yeşil Kitap’ta hem de Beyaz Kitap’ta koyduğu hedeflere ulaşılamamış yenilenebilir enerjinin toplam enerji üretimindeki payı %6’dan yaklaşık olarak %9’a çıkmıştır. Üye ülkelerin enerji politikalarını ulusal çıkarlarının bir parçası olarak görmeleri ve Komisyon’un koyduğu hedeflerden ziyade kendi ulusal çıkarları doğrultusunda karar almaları nedeniyle Birlik hedeflenen rakamlara ulaşamamıştır.

 

Avrupa Birliği’nin yenilenebilir enerji alanındaki düzenlemelerine bakıldığında üç düzenleme ön plana çıkmaktadır. Bunlardan ilki 27 Eylül 2001 yılında yayınlanan ‘Elektrik İç Pazarında Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Üretiminin Geliştirilmesi’ hakkındaki Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifidir. Direktifte üye ülkelerden elektrik üretiminde yenilenebilir enerji kaynaklarının arttırılması amacıyla hedef belirlemeleri ve bu hedefe ulaşmak için kullandıkları veya kullanmayı planladıkları araçları bildirmeleri istenmiştir.

 

8 Mayıs 2003 yılında Avrupa Parlamentosu ve Konseyi tarafından çıkarılan ‘Biyo-yakıtların ve Diğer Yenilenebilir Yakıtların Ulaştırma Alanında Kullanımının Geliştirilmesi Konusunda’ki  direktif ise biyo-yakıtların kullanılmasıyla ilgili düzenlemeler getirmektedir. 2005 yılında tüm satılan yakıtların asgari %2’sini biyo-yakıtların oluşturması, 2010’da ise bu oranın %7.5’e çıkması öngörülmüştür. Ayrıca dizel ve benzin gibi yakıtların %20lik bir bölümünün yenilenebilir enerji kaynakları ile ikame edilmesi hedeflenmiştir.

 

23 Nisan 2009 tarihli yenilenebilir kaynaklarının kullanımının teşvik edilmesini içeren Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifi’nde, yenilenebilir enerji kaynakları kullanımının arttırılmasının Kyoto protokolü ile Birleşmiş Milletlerin Küresel Isınmayla ilgili çerçeve sözleşmesinde yer alan sera gazı emisyonlarının azaltılmasında önemli katkı sağlayabileceğinin altı çizilmiştir. Direktifte ayrıca 2020 yılına kadar yenilenebilir enerji alanında ulaşılması beklenen hedefleri belirlenmiştir. Bu çerçevede, 2020 yılında gelindiğinde Birlik çapında toplam enerji üretiminin %20’sinin yenilebilir enerji kaynaklarından elde edilmesi, enerji verimliğinin %20 oranında arttırılması ve Birlik çapında ulaşımda kullanılan enerjinin %10’nun gene yenilenebilir kaynaklardan temin edilmesi hedeflenmiştir. Toplam enerji üretiminin %20lik bölümünün yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilmesi hedefinde üye ülkelerin yenilenebilir enerji alanında sahip oldukları kaynak ve teknoloji farklılıkları göz önünde bulundurularak, üye devletlerin Birlik çapındaki hedefe sadık kalmak şartıyla kendi ulusal hedeflerini belirlemelerine izin verilmiştir. Ulaşımdaki hedef içinse, üye devletlerin her birinden ayırım gözetmeksizin %10luk hedefe sadık kalmaları istenmiştir. Enerji verimliliğinde hedeflenen artış ise yenilenebilir enerji kaynaklarının toplam enerji üretimindeki oranının arttırılması açısından önemlidir. Ayrıca, belirtilen hedeflere ulaşılması için üye devletlerden yenilenebilir enerjide sektörel bazdaki hedeflerini ve hedeflere ulaşmak için izlenecek politikaları içerecek kendi ulusal eylem planlarını oluşturmaları istenmiştir.



Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının yaygınlaştırılmasında halkın bilinçlendirilmesi önemli bir rol oynamaktadır. Avrupa Birliği, yenilenebilir enerji konusunda halkı bilinçlendirmek için çeşitli faaliyetler yürütmektedir. Bu kapsamda yapılan çalışmalardan biri ‘Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımının Yaygınlaştırılması İçin Kampanya’dır. 2000-2003 yılları arasında yürütülen kampanyada yenilenebilir enerji kaynakları konusunda halkın bilinçlendirilmesi ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımını destekleyen bir kamuoyunun oluşturulması amaçlanmıştır. Halkın bilgilendirilmesinin yanı sıra yenilenebilir enerji kaynaklarının desteklenmesi ve teşvik edilmesi için topluluk programları geliştirilmektedir. ALTENER programı, Avrupa Birliği’nin bu alanda geliştirdiği ilk ve temel programdır. Programın ilk beş yıllık uygulaması 1992-2007 yılları arasında gerçekleştirilmiş, ikinci beş yıllık dönem 1998-2002 yılları arasında uygulanmıştır. 2002 yılında programın tamamlanmasının ardından aynı hedefler doğrultusunda  ‘Avrupa için Akıllı Enerji’ (2003-2006) programı oluşturulmuştur.

 

Avrupa Birliği, son yıllarda yenilenebilir enerjiye giderek daha fazla önem vermekte, yenilenebilir enerji kaynaklarının enerji üretiminde daha fazla kullanılmasını teşvik etmektedir. Böylelikle enerji üretiminde dışa olan bağımlılığını azaltılması, küresel ısınmayla daha etkin bir şekilde mücadele edilmesi planlanmaktadır. Ayrıca yenilenebilir enerjinin yakın gelecekte önemli bir ekonomik sektör olması ve istihdama önemli katkı yapması beklenmektedir. Bu alanda sahip olunacak teknolojik üstünlüğün de Avrupa Birliği’ne önemli avantajlar getireceği aşikardır.

 

 


Kaynakça
Arat Tuğrul, Baykal Sanem, Avrupa Birliği’nin Enerji Politikası ve Türkiye, Ulusal Politika Araştırma Vakfı,  Mayıs 2004
Block Kornelis, Renewable Energy Policies in the European Union, Energy Policy, Vol. 34, 2006
Avrupa Birliği resmi internet sitesi  http://eur-lex.europa.eu

Back to Top