Uluslararası Arenadaki Yeni Güç: Brezilya

A- A A+

Bugün, uluslararası ilişkilerde adı sıkça duyulan ülkelerden biri Brezilya’dır. Yeni yükselen güç olarak adlandırılan Brezilya, geçtiğimiz Kasım ayında İran Cumhurbaşkanı Ahmedinejad’ın ziyareti ile yeniden dünya basınının gündeminde yer almıştır.Günümüzde Brezilya’nın ön plana çıkmasındaki en önemli etken şüphesiz ekonomidir, güçlü ve dinamik bir ekonomiye sahiptir. Son yıllarda, enflasyon kontrol altına alınmış, ihracat oranı yükselmiş ve ekonomik büyüme devamlı hale gelmiştir. 2006 yılı verilerine göre gayri safi yurtiçi hasılası 1.300 ila 1.600 milyar ABD doları arasında olan Brezilya, dünyanın sekizinci büyük ekonomisi ve Latin Amerika’nın da bir numaralı gücüdür.(1)

 

Brezilya, Latin Amerika ve Karayipler bölgesindeki en büyük ve ürün çeşitliliği en fazla olan sanayi merkezidir. Ayrıca, bol doğal kaynaklarından dolayı tarım ürünleri (kahve, şeker, portakal, kakao, tütün), canlı hayvan ürünleri (et, tavuk eti), ağaç ürünleri (kâğıt, kâğıt hamuru), mineral ve metal ürünlerinde (demir, çelik ve alüminyum) önemli üstünlüğe sahiptir.

 

Embraer (uçak üretimi), Gerdau (demir-çelik), Petrobas (petrol) ve CVRD (maden) gibi büyük Brezilya şirketleri dünyaca tanınır hale gelmiş, Brezilya’daki yabancı yatırımlar 2007 yılında 2006’ya oranla % 66 artmıştır.(2)

 

10 yıl öncesine kadar hem Türkiye hem de Brezilya, Uluslararası Para Fonu IMF'ye borçlu ülkeler arasındaydı. Bugün ise Brezilya, IMF'den kredi alan değil, kredi veren ülke statüsüne geçmiş durumdadır. Yakın zamanda Brezilya hükümeti, IMF'ye 10 milyar dolarlık ek kredi vereceğini açıklamıştır.(3)

 

Brezilya zaman zaman karşı karşıya kaldığı ekonomik kriz ve sorunlara rağmen ekonomik açıdan ciddi bir potansiyele sahiptir. Kapsamlı özelleştirme programı sayesinde, en fazla yabancı sermaye yatırımı çeken ülkeler arasında ilk on sırada yer almakta olup, 2050 yılında AB, ABD, Japonya, Rusya, Hindistan ve Çin ile birlikte en büyük ekonomiler arasında yer alacağı tahmin edilmektedir.

 

Pek çok uzmana göre günümüzde, Brezilya ordusu Latin Amerika’nın en güçlü ordusudur.(4) Birleşmiş Milletler tarafından Haiti’de görevlendirilen MINUSTAH (United Nations Stabilization Mission in Haiti ) barış gücünün başında bulunan Brezilya bu görevi başarıyla gerçekleştirmiş ve rüştünü ispatlamıştır. Ayrıca 2008 yılında hükümet, savunma harcamalarını artırma ve orduyu modernize etme kararı almıştır.

 

Nükleer alanla ilgili olarak, Brezilya Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması’na taraftır, ancak barışçıl amaçlarla uranyum zenginleştirme faaliyetleri yürütmektedir. Son olarak, iki yıl önce Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'yla müzakerelere başlayan Brezilya, bu kurumun onayıyla Resende Nükleer Tesisi'nde yeni santrifüj ünitesini açmıştır. Ayrıca, Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, İran’ın nükleer enerjiyi barışçıl amaçlarla kullanma konusunda diğer ülkelerle aynı haklara sahip olduğunu söylemiş ve İran’ın nükleer programına da destek vermişti.

 

Diplomatik faaliyetleri, Brezilya’nın uluslararası ilişkilerde çok kutuplu bir yapıyı tercih ettiğini gözler önüne sermektedir. Hem büyük güçlerle hem de gelişmekte olan ülkelerle iyi ilişkiler kurmaya özen göstermektedir. Bununla beraber, bölgesel kalkınmaya ve bölgesel ilişkilere büyük önem vermektedir, Latin Amerika ülkeleriyle olan ilişkileri her zaman öncelik arz etmiştir. Özellikle, 1991 yılında Brezilya, Arjantin, Uruguay ve Paraguay tarafından imzalanan Asuncion Antlaşmasıyla kurulan Güney Ortak Pazar (MERCOSUR), ülkenin dış politikasında ayrıcalıklı bir konuma sahiptir. MERCOSUR, yaklaşık 190 milyon nüfusu ve 415 milyar dolarlık gayri safi milli hasılasıyla, AB ve NAFTA'dan sonra dünyanın üçüncü büyük ekonomik entegrasyonudur.(5)

 

Brezilya, ABD‘nin bugüne kadar ortaya koyduğu Güney Amerika’ya yönelik en büyük projesi olan Amerika Serbest Ticaret Bölgesi (FTAA)’ne karşı çıkan ülkelerin başında yer almıştır. Ayrıca, Çin-Brezilya ticari ilişkilerinin gelişimi ile seksen yıl boyunca Brezilya’nın en büyük ticaret ortağı olan ABD, Çin’in gerisinde kalmıştır. (Brezilya - Çin ticaret hacmi 2007'ye oranla % 55,9 artarak, 2008'de 36.44 milyar dolar’a ulaşmıştır.) Şüphesiz, bu durum Çin-Latin Amerika ilişkileri açısından tarihi bir gelişmedir.

 

Aynı zamanda, Haziran 2009’da ilk toplantısını gerçekleştiren ve G8’e (Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, Rusya, İngiltere ve Amerika) alternatif bir yapılanma sergileyen BRIC (Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin) ülkelerinden de biridir. BRIC'in 4 üyesi, dünya nüfusunun % 40'ını, küresel gayrisafi hasılanın ise yüzde 10'unu temsil etmektedir. 2025'te ise BRIC’in küresel gayrisafi milli hasıladaki payının  % 20'ye, dünya ekonomik büyümesine katkısının ise % 40'a çıkacağı ve büyük bir güç haline geleceği düşünülmektedir.(6)

 

Brezilya ayrıca, Almanya, Hindistan, Japonya ile birlikte Birleşmiş Milletlere bir karar tasarısı sunarak, 6 yeni daimi ve 4 dönüşümlü üye ile birlikte Güvenlik Konseyi’nin 25 üyeye çıkartılmasını önermiştir. Tasarıda, yeni daimi üyeliklerin dördünün Almanya, Hindistan, Japonya ve Brezilya’ya, geriye kalan diğer iki sandalyenin ise seçilecek iki Afrika ülkesine verilmesi istenmekteydi. Bu öneri gündeme alınmamış olmakla birlikte, Güvenlik Konseyi’nin yeniden yapılandırılmasına ilişkin bir konsensüs sağlanmasına öncülük etmiştir.
Özetle, gerek ekonomik, gerek askeri, gerekse diplomatik gücüyle yeni bir güç olarak uluslararası arenadaki yerini almaya başlayan Brezilya, çok kutuplu düzenin önemli aktörlerinden biri olma yolundadır.

 


Dipnotlar

 

1-Braga de AVELLAR, “L’émergence du Brésil: conséquence pour le pays et pour le monde” Bkz. www.college.interarmees.defense.gouv.fr/IMG/pdf/BRAGA_de_AVELLAR-3.pdf (erişim 6 Ocak 2010)

2-Jean-Jacques Kourliandsky, Quel leadership pour l'Amérique latine, L’Année Stratégique, 2008

 

3-Brezilya’nın yaptığı ve Türkiye Bkz.www. bbc. co. uk/turkish/news/story/2009/06/090611_turkey_brazil. shtml

 

4-Braga de AVELLAR, “L’émergence du Brésil: conséquence pour le pays et pour le monde” Bkz. www.college.interarmees.defense.gouv.fr/IMG/pdf/BRAGA_de_AVELLAR-3.pdf (erişim 6 Ocak 2010)

 

5-Etta Z. Hecker, “Trade Liberalization: Recent Developments in Western Hemisphere Trade Arrangements”, United Satates: GAO Working Papers, 1997, s.4

 

6-Bkz.www.abbulteni.org/tr/haberler/79-brezilya-rusya-hindistan-cin-bric-ekonomileri-2009un-yeni-umudu.html (erişim 6 Ocak 2010)

 

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Back to Top